KKDİK VE SEA KAPSAMINDA MADDELERİN TANIMLANMASI VE İSİMLENDİRİLMESİ REHBERİ

YASAL UYARI

İşbu belge, Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik ve Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik sorumluluklarını ve bunların nasıl yerine getirilebileceğini açıklamak suretiyle Yönetmeliğe ilişkin hususlara rehberlik etmektedir. Bununla beraber, anılan Yönetmeliklerin tek gerçek referans olduğu ve işbu belgede yer verilen bilgilerin yasal tavsiye niteliğinde olmadığı hatırlatılır. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı işbu belgenin içeriğine ilişkin hiçbir yükümlülük kabul etmemektedir.

Bu Rehber dokümana ilişkin sorularınız ya da önerileriniz varsa (önerilerinizin olduğu dokümanın referans numarasını, yayımlanma tarihini, bölüm ve /veya sayfa numarasını belirterek) soru formunu kullanarak gönderin. Soru formuna Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Kimyasallar Yardım Masasında aşağıdaki linki kullanarak doğrudan ulaşabilirsiniz.

ÖNSÖZ

Bu belgede, maddelerin Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik (KKDİK) ve 11/12/2013 tarihli ve 28848 sayılı (Mükerrer) Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik (SEA) kapsamında nasıl isimlendirileceği ve tanımlanacağı anlatılmaktadır. Belge, tüm paydaşların KKDİK ve SEA Yönetmelikleri kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmelerine yardımcı olmak üzere düzenlenmiştir. Bu belgeler, KKDİK ve SEA süreçlerinin yanı sıra, endüstrinin ya da yetkililerin KKDİK ve SEA kapsamında bazı belirli bilimsel ve/veya teknik yöntemlerin yerine getirilmesi için detaylı rehberlik bilgisi içermektedir.

Bu rehberlik belgeleri Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Kimyasallar Yardım MAsası internet sitesinden erişilebilir: (http://kimyasallar.csb.gov.tr).

Başka rehberlik bilgileri sonuçlandırıldıkça ve güncellendikçe bu internet sitesinde yayımlanacaktır.

İçindekiler 4

1. GENEL 1

1.1. AMAÇLAR 1

1.2. KAPSAM 1

1.3. REHBER DOKÜMANIN YAPISI 2

2. TANIMLAMALAR VE KISALTMALAR 4

2.1. KISALTMALAR 4

2.2. TANIMLAR 5

3. KKDİK VE SEA’DA KİMYASAL MADDE TANIMLAMA ÇERÇEVESİ 7

3.1. MADDE TANIMLAMASI 7

3.2. EC ENVANTERİ 7

4. KKDİK VE SEA’DA MADDDE TANIMLAMA VE İSİMLENDİRME İÇİN REHBER 11

4.1. GİRİŞ 11

4.2. İYİ TANIMLANMIŞ KOMPOZİSYONA SAHİP MADDELER 15

4.2.1. Tek bileşenli maddeler 16

4.2.2. Çok bileşenli maddeler 18

4.2.3. Kimyasal kompozisyonu tanımlanmış maddeler ve diğer temel tanımlayıcılar 22

4.3. UVCB KİMYASAL MADDELER 23

4.3.1. UVCB Maddelerle İlgili Genel Rehber 24

4.3.2. Belirli UVCB madde türleri 32

5. MADDELERİN AYNILIĞININ KONTROLÜ İÇİN KRİTERLER 40

6. ÖN MBDF VE SORGULAMADA MADDE KİMLİĞİ 45

6.1. ÖN –MBDF 45

6.2. SORGULAMA 45

7. ÖRNEKLER 46

7.1. DİETİL PEROKSİKARBONAT 46

7.2. ZOLİMİDİN 47

7.3. İZOMERLERİN KARIŞIMLARI 47

7.4. KOKU AH 50

7.5. MİNERALLER 55

7.6. LAVANDIN GROSSO ESANS YAĞI 57

7.7. KASIMPATI YAĞI VE İZOLE EDİLMİŞ İZOMERLERİ 61

7.8. FENOL, İZOPROPİLLENMİŞ, FOSFAT 65

7.9. KUATERNER AMONYUM BİLEŞİKLERİ 66

7.10. PETROL KİMYASALLARI 69

7.10.1. Gaz karıştırma akımı (C4-C12) 69

7.10.2. Gaz yağları (petrol) 70

7.11. ENZİMLER 70

7.11.1. Subtilisin 71

7.11.2. α-Amilaz 72

8. KİMYASAL MADDELERİN KKS’DEKİ AÇIKLAMALARI 73

8.1. GENEL İLKELER 73

8.1.1. Referans Madde Listesi 73

8.1.2. Madde tanımlama (KKS -Bölüm 1.1, 1.2, 1.3 ve 1.4) 76

8.2. KKS DOLDURMA ÖRNEKLERİ 80

8.2.1. Tek bileşenli madde 80

8.2.2. Çok bileşenli madde 83

8.2.3. Kimyasal kompozisyonu ve diğer tanımlayıcılarla tanımlanan maddeler 83

8.2.4. UVCB Madde 84

8.3. ANALİTİK BİLGİLERİN RAPOR EDİLMESİ 85

Ek I-REHBER ARAÇLARI 87

Ek II KİMYASAL MADDE TANIMLAMA PARAMETRELERİ İÇİN TEKNİK REHBER 89

 

Tablolar

Tablo 2.1 Kısaltmalar 4

Tablo 2.2 Tanımlar 5

Tablo 3.1 KKDİK Ek 6 bölüm 2'deki madde tanımlama parametreleri 9

Tablo 4.1 Çeşitli iyi tanımlanmış benzer maddeleri temsil eden örnekler için temel tanımlayıcıların gruplandırılması 12

Tablo 4.2 Temel tanımlayıcıların örneğin çeşitli türde UVCB maddelerini temsil eden tanımlayıcıların gruplandırılması 13

 

Şekiller

Şekil 4.1 Çeşitli madde türleri için rehber bölüm ve ekleri anahtarı 14

 

 

Resim 1 KKS'de Referans Madde Listesi 74

Resim 2 Referans Madde Listesinde bir madde seçildiğinde gelen ekran. 75

Resim 3 Referans Madde İşlemlerinde "Yeni Kayıt" ekranı. 76

Resim 4 Sınıflandırma ve etiketleme bildirimi şablonu. 77

Resim 5 KKS'de "1.1 Madde Tanımlama" penceresi. 78

Resim 6 KKS'de "1.2 Madde bileşimi" ekranı 79

Resim 7 KKS'de "1.2 Madde Bileşimi" nde yeni kayıt penceresi. 79

Resim 8 o-ksilen olarak seçilen referans madde 81

Resim 9 1.2 Madde bileşimi 82

Resim 10 KKS'de "1.4 Analitik bilgi" ekranı. 85

Resim 11 KKS'de "1.4 Analiz bilgisi" altında yer alan "Çözümleme Sonuçları" ekranı. 86

1. GENEL

 

KKDİK, Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında bir sistem oluşturmaktadır.

 

Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik1 kimyasal maddelerin ve karışımların sınıflandırılması, etiketlenmesi ve ambalajlanması hakkındaki yeni yönetmeliktir. Bu mevzuat, kimyasalların sınıflandırılması ve etiketlenmesi için Birleşmiş Milletler Küresel Uyumlaştırılmış Sisteme dayanan yeni bir sistem getirmiştir.

 

KKDİK Yönetmeliği özellikle maddeler üzerinde yoğunlaşmaktadır. KKDİK süreçlerinin düzgün şekilde işleyebilmesi için, maddelerin belirsizlik taşımadan tanımlanması gerekmektedir. Maddelerin tanımlanması ve isimlendirmesi hakkındaki bu rehber doküman endüstri, İlgili Kuruluşlar ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığının desteklenmesini amaçlamaktadır.

 

Farklı türde maddelere özel rehberlik dahil edilmiştir.

 

Bu rehber doküman KKDİK ve SEA Yönetmelikleri kapsamında düzenlenen maddeleri tanımlamak ve isimlendirmek için kullanılmalıdır.

1.1. AMAÇLAR

Bu rehber dokümanın amacı, imalatçılara ve ithalatçılara KKDİK ve SEA bağlamında maddelerin kimliklerini raporlamak ve kayıt etmek konusunda açık bir rehberlik sunmaktır. Madde tanımlamanın anahtar bir öğesi olarak, rehber doküman maddelerin nasıl isimlendirileceğine ilişkin rehberlik sağlamaktadır. Ayrıca, maddelerin KKDİK ve SEA’nın amacına uygun olarak aynı kabul edilmesi gerekip gerekmediği konusunda da rehberlik sunmaktadır. Aynı maddelerin tanımlanması, maddelerin ön-Madde Bilgi Değişim Forumu (ön-MBDF) bildirimlerinin yapılması, veri paylaşımı, Verilerin Ortak Sunumu, Sınıflandırma ve Etiketleme envanterine bildirim ve Sınıflandırma ve Etiketlemenin harmonizasyonu için önemlidir.

 

Maddelerin tanımlamaları endüstri içindeki uzmanlarca yapılmalıdır. Madde tanımlama konusunda çok az uzmanlığa sahip endüstri içi taraflar için, bu rehbere ek olarak verilmiş olan bir ilave madde tanımlama parametreleri kılavuzu bulunmaktadır.

 

Buna ilaveten, bu rehber içinde maddelerin kimyasal kimliklerinin özellikleri ve kontrol edilmesiyle ilgili araçlara linkler verilmiştir.

1.2. KAPSAM

 

KKDİK Madde 1’e göre Yönetmelik, maddelerin kendi halinde, karışımlar ya da eşyalar içinde imalatı, ithal edilmesi, piyasaya arzı ve kullanılması üzerinde durmaktadır. Karışımlar ve eşyalar KKDİK’te düzenlenmemektedir.

 

KKDİK Madde 11’e göre kayıt yapılması, maddelerin kimliğinin KKDİK Ek 6 bölüm 2’de (bakınız tablo 3.1) belirtilen parametreler kullanılarak kayda geçirilmesini gerektirmektedir. Benzer parametreler (KKDİK Ek-6 bölüm 2.1 ila 2.3.4) SEA kapsamında bildirim amacıyla maddenin kimliğini kayıt etmek için gerekmektedir. Bu rehber, KKDİK ve SEA kapsamında yasal olarak madde tanımlamasına giren kimyasalların doğru bir şekilde tanımlanması üzerinde yoğunlaşmakta ve Ek 6 bölüm 2’de verilen madde tanımlama parametrelerine ilişkin rehberlik sağlamaktadır. Teknik olarak mümkün görülmediğinde ya da talep edilen bilginin verilmesi bilimsel olarak gerekli görülmediğinde bir veya iki parametre çıkartılabilir. Bu gibi çıkarma işlemlerinin sebepleri açıkça belirtilecektir.

Maddeleri tanımlamakta kullanılan yaklaşım madde türüne bağlıdır. Dolayısıyla da bu rehber’nin kullanıcısı, değişik madde türleri için belirli bölümlere yönlendirilmektedir.

67/548/EEC sayılı Direktif çerçevesinde (EINECS, ELINCS ve NLP listesi) kullanılan EC Envanterleri maddelerin tanımlanmasında önemli araçlardır. Bu envanterlerin KKDİK kapsamındaki rollerine ilişkin rehberlik bilgisi Bölüm 3.2’de verilmektedir.

KKDİK ve SEA (ve bu rehber) kapsamına giren maddeler tipik olarak üretimdeki bir kimyasal tepkimenin ürünleridir ve birden fazla belirli bileşen içerebilir. KKDİK ve SEA’da tanımlandığı şekilde, maddeler ayrıca tek bir element, molekül (örneğin saf metaller ya da belirli mineraller) veya birden fazla bileşenden (örneğin bitki yağları, metal cevherleri) oluşabilen kimyasal olarak türetilmiş ya da doğal olarak materyallerde ortaya çıkan ve izole edilen maddeleri de içermektedir. Ancak diğer mevzuatlarla düzenlenen maddeler belirli durumlarda KKDİK kapsamında kayıtdan muaf tutulmaktadır (bakınız KKDİK Madde 2). Ayrıca KKDİK Ek-4’de listelenen maddeler ve KKDİK Ek-5’de belirtilen belirli kriterlere uyan maddeler kayıttan muaftır. Maddeler kayıttan muaf tutulabilse de, bu durumun maddeyi her zaman yönetmeliğin diğer kısımlarından veya SEA Yönetmeliği gerekliliklerinden muaf tutamayabileceği de unutulmamalıdır.

1.3. REHBER DOKÜMANIN YAPISI

 

Bu rehberin kapsamı ve amaçları gibi arka plan bilgileri Bölüm 1’de, kullanılan tanımlamalar ve kısaltmalar Bölüm 2’de bulunabilir. KKDİK’te madde tanımlama çerçevesine ilişkin bilgiler, örneğin yasal metindeki madde tanımlamaları ve bilgi gereklilikleri Bölüm 3’de verilmektedir. Madde tanımlama ve isimlendirme konusundaki pratik rehberlik bilgisi ise Bölüm 4’de bulunabilir.

 

• Bölüm 4.1’de “iyi tanımlanmış” ve “yetersiz tanımlanmış” maddeler arasında ayrm açıklanmaktadır ve bu iki değişik madde grubu içerisinde değişik madde türleri, kendi kimyasal tanmlama rehberlik bilgileri aracılığıyla fark edilebilir. Kullanıcının belirli madde türleri için doğru bölüm ve tanımlama kılavuzuna yönlendirilebilmesi için bir anahtar şema sunulmaktadır.

• Sonraki bölümlerde, her bir madde türü için açıklamalı ve örnekli bir kurallar dizisi halinde belirli rehberlik bilgileri verilmektedir.

Bölüm 5’de maddelerin aynı olup olmadığının kontrol edilmesi için rehberlik bilgisi sunulmaktadır. Ön-MBDF ve sorgulama süreçleri içinde madde kimliklerine ilişkin rehberlik bilgisi ise Bölüm 6’da verilmiştir.

Bunun yanı sıra Bölüm 7’de, Bölüm 4 kullanılarak ve bu rehber’de sunulan rehberlik bilgileri kullanılarak endüstrinin nasıl çalşabileceği örneklenerek bazı detaylı gerçek örnekler verilmektedir.

Son olarak Bölüm 8’de maddeleri KKS’de tanımlamaya ilişkin rehberlik sunulmaktadır. Ek I’de madde tanımlamalarının özellikleri ve kontrol edilmesini destekleyen ilgili araçlara bağlantılar sunulmaktadır.

Ek II, isimlendirme kurallar, EC numaraları ve CAS numaralar, moleküler formül ve yapısal formül işaretleme sistemi ile analitik yöntemler gibi madde tanımlama sürecinde kullanlan tanmlama parametreleri gibi daha fazla arka plan bilgisi içermektedir.

 

 

 

 

 

 

 

2. TANIMLAMALAR VE KISALTMALAR

2.1. KISALTMALAR

 

Bu Rehber Dokümanda kullanılan anahtar kısaltmalar Tablo 2.1’de açıklanmaktadır.

 

Tablo 2.1 Kısaltmalar

Kısaltma

 

Anlam

AAS

Atomik Absorpsiyon Spektroskopisi

AISE

Uluslararası Sabun, Deterjan ve Bakım Ürünleri Kurumu

CAS

Kimyasal Kuramlar Servisi

EC

Avrupa Komisyonu

EINECS

Avrupa Mevcut Ticari Kimyasal Maddeler Envanteri

ELINCS

Avrupa Bildirimi Yapılmış Kimyasal Maddeler Listesi

ENCS

Mevcut ve Yeni Kimyasal Maddeler (Japonya)

ESIS

Avrupa Kimyasal Maddeler Bilgi Sistemi

EU

Avrupa Birliği

GC

Gaz kromatografisi

GHS

Küresel Uyumlaştırılmış Sistem

HPLC

Yüksek performanslı sıvı kromatografisi

InChI

IUPAC Uluslararası Kimyasal Madde Tanımlayıcı

INCI

Uluslararası Kozmetik Maddeler Adlandırması

IR

Kızıl ötesi

ISO

Uluslararası Standartlar Teşkilatı

IUCLID

Uluslararası Birleşik Kimyasal Maddeler Veritabanı

IUBMB

Uluslararası Biyokimya ve Moleküler Biyoloji Birliği

IUPAC

Uluslararası Temel ve Uygulamalı Kimya Birliği

KKDİK

Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik

MS

Kütle Spektroskopisi

NLP

Artık Polimer Olmayan

NMR

Nükleer Manyetik Rezonans

ppm

 

Milyonda bir birim

RIP

KKDİK Uygulama Projeleri

MBDF

Madde Bilgisi Değişim Formu

SEA

Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik

SMILES

Basitleştirilmiş Moleküler Giriş Çizgisi Kayıt Spesifikasyonu

TSCA

Toksik Kimyasal Maddeler Kontrol Kanunu (ABD)

UVCB

Bilinmeyen ya da Değişken yapılı maddeler, karmaşık tepkime ürünleri ya da biyolojik materyaller

UV/VIS

Morötesi/görünebilir

w/w

Ağırlık olarak

XRD

X-Işın Dağılması

XRF

X-Işın Kırınımı

 

 

 

 

2.2. TANIMLAR

Bu rehber dokümandaki anahtar tanımlar Tablo 2.2’de listelenmekte ve açıklanmaktadır.

Bu tanımlamalarda KKDİK Yönetmeliği ve SEA Yönetmeliğinde kullanılan tanımlamalar göz önünde bulundurulmuştur.

 

Tablo 2.2 Tanımlar

Tanım

Açıklama

Katkı maddesi

Maddenin stabilize edilmesi için planlı olarak eklenen bir kimyasal2

Alaşım*

Yönetmeliğin amaçları bakımından karışım olarak kabul edilen makro ölçekte homojen olan, mekanik bir yöntemle kolay ayrılamayacak şekilde birleşmiş iki veya daha fazla elementten oluşan metalik malzeme.

Eşya*

Kimyasal yapısından çok, işlevini belirlemek üzere üretim sırasında özel bir şekil, yüzey ve tasarım verilen nesne.

Kromatografik Parmak İzi

Bir maddenin yapısının, bileşenlerin analitik bir kromatogramdaki karakteristik dağılımıyla temsil edilmesi

Komponent

Karışım oluşturmak için planlı olarak eklenen madde

Bileşen

Kendi belirli kimyasal kimliğiyle karakterize edilebilen ve bir maddede mevcut bulunan herhangi bir tek tür.

EC Envanteri

KKDİK Yönetmeliğinde yasal olarak tanımlanmamasına rağmen, EC Envanteri önceki AB kimyasallar düzenleyici çerçevelerinden gelen 3 adet farklı, yasal olarak onaylanmış Avrupa maddeler listesi kombinasyonudur: EINECS, ELINCS ve NLP (Artık Polimer Olmayanlar) listesi. EC Envanterindeki girişler kimyasal ad ve numara (EC adı ve EC numarası), CAS numarası, moleküler formül (mevcutsa) ve tarif (belirli maddetürleri için) içerir.

EC no

EC numarası EC envanterindeki maddeler için numerik tanımlayıcıdır.

Safsızlık

Madde imal edilirken bulunan planlanmayan bileşendir. Başlangıç materyallerinden kaynaklanıyor ya da imalat süreci sırasındaki ikincil veya tamamlanmamış tepkimelerin sonucu olabilir. Nihai maddede mevcut olsa da, planlanarak eklenmemiştir.

Ara madde*

Bir başka maddeye dönüştürülmeye yönelik imal edilen ve tüketilen veya kimyasal proseste kullanılan madde.

IUCLID

IUCLID, madde bilgilerinin yönetilmesi için bir veritabanı ve yönetim sistemidir.

Ana bileşen

Madde de bulunan katkı maddesi veya safsızlık haricindeki maddenin önemli bir kısmını oluşturan ve bu yüzden maddeisimlendirmesinde ve detaylı maddetanımlamasında kullanılan bileşen.

İmalat*

Maddenin doğal halinde üretilmesi veya özütlenmesi.

Karışım*

İki veya daha fazla maddeden oluşan bir karışım veya çözelti.

Monomer*

Polimer oluşturma tepkimesinde kullanılan özel işlem koşullarında kendine benzeyen veya benzemeyen moleküllere ardışık olarak eklenen kovalent bağlar oluşturma kapasitesine sahip madde.

Tek-bileşenli madde

Genel bir kural olarak bileşimiyle tanımlanan ve bir temel bileşenin ağırlık olarak en az %80 oranında mevcut bulunduğu madde.

Çok-bileşenli madde

Genel bir kural olarak yapısıyla tanmlanan ve birden fazla temel bileşenin ağırlıkça > %10luk bir konsantrasyonda ağırlıkça olarak en az 80% oranında mevcut bulunduğu madde.

Kimyasal olarak değiştirilmemiş madde*

Kimyasal bir sürece ya da işleme veya fiziksel bir mineralojik dönüşüme tabi tutulmuş olsa bile, kimyasal yapısı değişmeden kalmış madde.

Polimer*

Ardışık bir ya da daha fazla tipteki monomer birimlerinin oluşturduğu, molekül ağırlıklarına göre dağılan ve molekül ağırlığındaki farklılığın birincil olarak monomer sayısındaki farklılığa dayandırıldığı molekül dizileri ile belirlenmiş,

1) en az bir farklı monomer birime veya diğer bir tepkene kovalent olarak bağlı en az üç monomer biriminden oluşan ve

2) basit ağırlıklı çoğunluğunda moleküller ile aynı molekül ağırlığına sahip ve basit ağırlıklı çoğunluğundan az olan molekülleri içeren madde.

Madde*

Doğal halde bulunan veya bir üretim sonucu elde edilen, içindeki, kararlılığını sağlamak üzere kullanılan katkı maddeleri ile üretim işleminden kaynaklanan safsızlıklar dahil, fakat yine içindeki, kararlılığını ve yapısını etkilemeden uzaklaştırılabilen çözücüler hariç, kimyasal elementleri ve bunların bileşikleri.

Doğada bulunan madde*

Doğada kendi halinde işlenmemiş olarak bulunan, ya da sadece suda çözme, yüzdürme, suyla özütleme, buhar damıtması veya yalnızca suyu uzaklaştırmak için ısıtma gibi elle, mekanik veya yer çekimi yöntemleri ile işlenmiş ya da herhangi bir yöntemle havadan özütlenmiş madde.

 

 

* KKDİK Madde 4’e göre tanımlar

 

 

3. KKDİK VE SEA’DA KİMYASAL MADDE TANIMLAMA ÇERÇEVESİ

KKDİK ve SEA, maddelerin kayıt amaçlı olarak tanımlanması için bir madde tanımı içerir ve KKDİK madde tanımlama parametreleri (Ek VI, böl��m 2) içermektedir.

 

Bu bölümde KKDİK ve SEA kapsamında madde tanımlaması açıklanmakta (Bölüm 3.1), EC Envanterinin nasıl kullanılabileceğine ilişkin kategorik rehberlik bilgisi verilmekte (Bölüm 3.2) ve KKDİK’te belirtilen madde tanımlama gerekliliklerine ilişkin daha fazla arka plan bilgisi (Bölüm 3.3) sağlanmaktadır.

3.1. MADDE TANIMLAMASI

 

Madde, KKDİK Madde 4(1) ve SEA Madde 2(1)’de tanımlanmaktadır:

 

Madde doğal halde bulunan veya bir üretim sonucu elde edilen, içindeki, kararlılığını sağlamak üzere kullanılan katkı maddeleri ile üretim işleminden kaynaklanan safsızlıklar dahil, fakat yine içindeki, kararlılığını ve yapısını etkilemeden uzaklaştırılabilen çözücüler hariç, kimyasal elementleri ve bunların bileşikleri anlamına gelir.

Her iki durumda da tanım, tek bir moleküler yapısıyla tanmlanan saf bir kimyasal bileşiğin ötesine geçmektedir. Madde tanımlaması, safsızlıklar gibi değişik bileşenleri içermektedir.

3.2. EC ENVANTERİ

 

Avrupa Birliğinde önceki mevzuat çerçevesi kapsamında üç değişik envanter mevcut bulunmaktadır. Bunlar Avrupa Mevcut Ticari Kimyasal Maddeler Envanteri (EINECS), Avrupa Yeni Kimyasallar Listesi (ELINCS) ve Artık polimer Olmayanlar (NLP) listesiydi.

1 Ocak 1971 ve 18 Eylül 1981 tarihleri arasında Avrupa piyasasında bulunan maddeler Mevcut Ticari Kimyasal Maddeler Avrupa Envanterinde (EINECS) listelenmektedir3.4.5. Bu envanter kimyasal ad (ve belirli tipte maddeler için tanımlar), CAS numarası ve EINECS numarası adı verilen 7 haneli numara ile tanımlanan yaklaşık 100.000 madde içermektedir. EINECS numarası her zaman 2 veya 3 ile başlar (2xx-xxx-x; 3xx-xxx-xx). EINECS’e raporlanan maddeler maddenin envantere girişini gerekçelendirmek için doğrulama aşamasından geçerler.

18 Eylül 1981 tarihinden sonra piyasaya arz edilen ve Bildirimi Yapılmış Kimyasallar Avrupa Listesinde (ELINCS)5 sıralanmaktadır. Bu envanter (liste) 31 Mayıs 2008 tarihine kadar 67/548/EEC sayılı Direktif ve tadilatlarına gore bildirimi yapılmış bütün maddeleri kapsar. Bu maddeler 18 Eylül 1981 tarihine kadar Topluluk piyasasına arz edilmedikleri için “yeni maddeler” olarak da adlandırılırlar. Maddeye ELINCS numarası Üye Devletler Yetkili Mercileri tarafından gözden geçirildikten sonra Avrupa Komisyonu tarafından tahsis edilir. EINECS’in aksine ELINCS CAS numarasını içermez fakat Üye Devletler Yetkili Mercileri tarafından tahsis edilen bildirim numarası, ticari ad (mevcutsa), sınıflandırma ve sınıflandırılmış madde için IUPAC adı. ELINCS numaraları her zaman 4 ile başlayan yine 7 haneli rakamlardır (4xx-xxx-x).

Polimerler 67/548/EEC sayılı Direktifte EINECS’e rapor sunulmasının dışında tutulmuş ve özel kurallara bağlanmıştır6.7. “Polimer” terimi 67/548/EEC sayılı Direktifin (93/32/EEC sayılı Direktif) 7. değişikliğinde daha fazla tanımlanmıştır. Bu tanımın uygulamaya konulmasıyla birlikte, EINECS için rapor kurallar çerçevesinde polimer olarak kabul edilen bazı maddeler, 7. değişiklik kapsamında artık polimer olarak kabul edilmiyordu. EINECS’de listelenmeyen tüm maddeler, 7. değişiklik kapsamında bildirilebilir olduğu için, tüm “Artık Polimer Olmayanlar” (NLP), teoride, bildirilmelidir. Ancak Bakanlar Kurulu, bu artık polimer olmayan maddelerin, geriye dönük olarak bildirime tabi tutulmaması gerektiğini açik bir şekilde belirtmiştir. Komisyondan, Artık Polimer Olmayan maddelerin bir listesinin (NLP listesi) derlenmesi talep edilmiştir. Bu listeye eklenecek olan maddeler 18 Eylül 1981 ve 31 Ekim 1993 tarihleri arasında AB piyasasında bulunmakta ve EINECS rapor kurallar çerçevesinde polimer olarak kabul edilmiştir. Ancak 7. tadilat uyarınca polimer olarak kabul edilmemeleri için gerekli koşullara uymaktadırlar. NLP listesi geniş ve ayrıntılı bir liste değildir. NLP listesindeki maddeler kimyasal ad, CAS numarası ve NLP numarası olarak adlandırılan 7 haneli numara ile tanımlanırlar. NLP numarası her zaman 5 ile başlar (5xx-xxx-x).

Bu üç madde listesi; EINECS, ELINCS ve NLP listesine birlikte EC Envanteri denilmektedir. Bu envanter dahilindeki her bir maddenin, Avrupa Komisyonu tarafından verilmis. bir numarası bulunmaktadır (detaylı bilgi almak için, Ek II’deki EC numarası bilgilerine göz atınız).

Bu maddelere ilişkin bilgiler Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi internet sitesinde “ESIS” alt bölümünden elde edilebilir: (http://esis.jrc.ec.europa.eu/). İleride, Avrupa Kimyasal Ajansı tarafından kayıt edilmiş maddelerin bir envanteri tutulacaktır.

 

 

3.3 KKDİK VE SEA’DA MADDE TANIMLAMA GEREKLİLİKLERİ

 

KKDİK Yönetmeliği kapsamında kayıt yapılması gerektiğinde, söz konusu kayıt işlemi Ek VI bölüm 2’de belirtildiği üzere maddenin tanımlama bilgilerini de içerecektir. Bu bilgiler, tüm maddelerin yeterli bir şekilde tanımlanması için uygun olacaktır. Bir ya da birden fazla maddenin tanımlama parametreleri konusunda bilgi verilmesi teknik olarak mümkün değilse ya da bilimsel olarak gerekli görülmüyorsa, bu durumun sebebi açık bir şekilde belirtilecektir [bakınız Ek VI’deki Notlar].

 

Benzer şekilde SEA Yönetmeliğine göre, bildirimin yapılması gerekliyse (SEA Madde 40) KKDİK Ek 6 Bölüm 2.1 ila 2.3.4 arasında belirtilen maddenin tanımlanmasına dair bilgileri içerir. Bu bilgi her bir maddenin tanımlanması için yeterli olacaktır. Bir veya daha fazla madde tanımlama parametreleri hakkında bilgi vermek teknik olarak mümkün değilse veya bilimsel olarak gerekli görülmüyorsa, nedenler Ek 6 Not 1’de gösterildiği gibi açıkça belirtilmelidir.

 

KKDİK Ek 6’da yer alan madde tanımlama parametrelerinin genel bir değerlendirmesi Tablo 3.1’de verilmiştir.

 

 

Tablo 3.3 KKDİK Ek 6 bölüm 2'deki madde tanımlama parametreleri

2

MADDENİN KİMLİĞİ

Madde için, bu kısımda verilen bilgiler, söz konusu maddenin tanımlanmasını sağlayacak yeterlilikte olacaktır. Aşağıdaki bilgilerin biri ya da daha fazlası hakkında bilgi vermek teknik olarak mümkün değil ise ya da bilimsel olarak gerekli görülmüyor ise, bu durumun sebepleri açıkça ifade edilecektir.

2..1.

Madde adı veya diğer tanımlayıcısı

 

2.1.1

IUPAC terminolojisindeki ad(lar) ya da diğer uluslararası kimyasal ad(lar)

2.1.2

Diğer adlar(genel ad, ticari ad, kısaltma)

2.1.3

EINECS ya da ELINCS numarası (bulunuyorsa ve uygunsa)

2.1.4

CAS adı ve CAS numarası (eğer bulunuyorsa)

2.1.5

Diğer kimlik kodu (eğer bulunuyorsa)

2.2

Maddenin moleküler ve yapısal formülüne ilişkin bilgiler

2.2.1

Moleküler ve yapısal formül (eğer bulunuyorsa, SMILES gösterimi de dahil)

2.2.2

İzomerlerin (stereo) optik faaliyet ve tipik oranı ile ilgili bilgiler (uygulanabilir ve uygun ise)

2.2.3

Moleküler ağırlık ya da moleküler ağırlık aralığı

2.3.

Maddenin bileşimi

2.3.1

Saflık derecesi (%)

2.3.2

İzomerler ve yan ürünler de dahil olmak üzere, safsızlıkların yapısı

2.3.3

(Önemli) temel safsızlıkların yüzdesi

2.3.4

Tüm katkı maddelerinin yapısı (örn., sabitleyici veya engelleyici) ve büyüklük sırası (… ppm,...%)

2.3.5

Mor ötesi (UV), kızıl ötesi (IR), nükleer manyetik rezonans (NMR) veya kütle spektrumu gibi spektral veriler

2.3.6

Yüksek performanslı sıvı kromatografisi (HPLC), gaz kromatografisi (GC)

2.3.7

Maddenin ve uygun görüldüğünde safsızlıklar ile katkı maddelerinin tanımlanmasına yönelik analitik yöntemlerin ve bibliyografik kaynakların açıklaması. Bu bilgiler aynı yöntemler kullanılarak tekrarlanabilir olmalıdır.

 

 

4. KKDİK VE SEA’DA MADDDE TANIMLAMA VE İSİMLENDİRME İÇİN REHBER

4.1. GİRİŞ

 

Kimliklendirme ve tanımlama kuralları, çeşitli madde türleri için farklıdır. Pratiklik açısından bu rehber belgesi, her bir madde için kullanıcının doğru bölüme yönlendirilmesini sağlayacak biçimde yapılandırılmıştır. Bu amaçla, aşağıda değişik madde türleri için bazı açıklamalarla birlikte uygun bölümün bulunabilmesi için bir anahtar verilmiştir.

 

Madde tanımlamasında, en azından KKDİK Ek-6 bölüm 2’de listelenen tanımlama parametreleri kullanılmaldır (bakınız Tablo 3.1). Dolayısıyla da maddeler uygun tanımlama parametrelerinin birleştirilmesiyle tanımlanmalıdır:

• IUPAC ve/veya diğer isimler ve diğer tanmlayıcılar, örneğin CAS numarası, EC numarası (Ek-6, bölüm 2.1);

• Moleküler ve yapısal bilgiler (Ek-6, bölüm 2.2);

• Kimyasal yapı (Ek-6, bölüm 2.3);

 

Bir madde, tamamıyla, kimyasal yapısı yani kimyasal kimlikleri ve her bir bileşenin içeriğiyle tanmlanmaktadır. Bu gibi uygun bir tanımlama birçok madde için mümkün olsa da, bazı maddeler için KKDİK ve SEA kapsamı içinde uygun ya da yeterli değildir. Bu gibi durumlarda başka veya ilave madde tanımlama bilgilerine ihtiyaç duyulmaktadır.

 

Dolayısıyla maddeler iki temel gruba ayrılabilir:

 

1. “Iyi tanımlanmış maddeler”: KKDİK Ek-6 bölüm 2’nin tanımlama parametreleri esas alındığında yeterli bir şekilde tanmlanabilen belirli bir nitel ve nicel yapıya sahip olan maddelerdir.

2. “UVCB maddeler”: Bilinmeyen veya Değişken yapıdaki maddeler ya da Karmaşık tepkime ürünleri veya Biyolojik materyallerin maddeleri. Bu maddeler yukardaki parametrelerle yeterli bir şekilde tanmlanamaz.

 

İyi tanımlanmış maddeler için yapıdaki değişkenlik, temel bileşenlerin alt ve üst konsantrasyon oranı sınırlarıyla belirtilmektedir. UVCB maddeler için değişkenlik nispeten büyük derecede ve/veya tahmin edilemezdir.

 

İyi tanımlanmış maddeler (her biri geniş bir ölçekte yer alan birçok bileşenli tepkime ürünleri) ve UVCB maddeler (değişken ve öngörülmesi güç olan yapıdaki tepkime ürünleri) arasında belirsiz durumlar olacağı öngörülmektedir. Maddelerin en uygun biçimde tanımlanması kayıt ettirenin sorumluluğudur.

 

Tanımlama ve isimlendirme kurallar bir temel bileşenli “iyi tanımlanmış maddeler” ve birden fazla temel bileşenli maddeler arasında farklılık göstermektedir. “UVCB” kapsamındaki çeşitli madde türleri için ise farklı tanımlama ve isimlendirme kuralları belirlenmiştir.

 

Tablo 4.1 ve 4.2’de, çeşitli kimyasal madde türlerinin çesitli örnekleri için temel tanımlayıcılar listelenmiştir. Bu örnekler, madde tanımlamadaki benzerliklerin ve farklılıkların kolayca fark edilebilmesi için uygun bir şekilde gruplandırılmıştır.

 

 

Tablo 4.1 ve 4.2, tüm olası madde türlerinin kapsamlı birer listesi değildir. Tanmlama ve isimlendirme kurallarıyla birlikte verilen bu madde gruplaması maddeler için resmi bir kategori sistemi değildir ancak uygun kuralların gerekli görüldüğü şekilde uygulanması ve bu rehber içinde uygun rehberlik bilgisinin bulunması için pratik bir yardım sağlamaktadır.

 

 

Tablo 4.4 Çeşitli iyi tanımlanmış benzer maddeleri temsil eden örnekler için temel tanımlayıcıların gruplandırılması

Ortak özellikler

Örnekler ya da temsiller

Temel tanımlayıcılar

Kimyasal kompozisyonu açısından iyi tanımlanmış maddeler

[Bölüm 4.2.]

 

 

Tek bileşenli maddeler, örneğin

- benzen (95%)

- nikel (99%)

[Bölüm 4.2.1]

Kimyasal kompozisyon: bir temel bileşen > 80%:

- temel bileşenin kimyasal kimliği

(kimyasal isim, CAS numarası, EC numarası,

vb)

- Tipik konsantrasyon, alt ve üst limit

 

Çok bileşenli maddeler, örneğin belirlenmiş tepkime ürünleri: 2-, 3-, 4- kloro-toluen’in tepkime kütlesi gibi (her biri için 30%)

[Bölüm 4.2.2]

Kimyasal kompozisyon: her biri ≥10 -

<80% arasında bulunan temel bileşenlerin

karışımı (tepkime kütlesi):

- Her bir temel bileşenin kimyasal kimliği

- Her bir bileşen ve tepkime kütlesinin kendisi için tipik konsantrasyonlar, alt ve üst limit

 

 

Kimyasal kompozisyonundan daha fazlasıyla tanımlanan maddeler, örneğin grafit ve elmas

 

[Bölüm 4.2.3]

Kimyasal kompozisyonu tek ya da çok bileşenli madde

 

VE

 

Diğer fiziksel karakteristik parametreleri:

Örneğin kristalomorfoloji, (jeolojik) mineral yapısı vb.

 

 

Tablo 4.5 Temel tanımlayıcıların örneğin çeşitli türde UVCB maddelerini temsil eden tanımlayıcıların gruplandırılması

Ortak özellikler

Örnekler ya da temsilciler

Temel tanımlayıcılar

 

 

Kaynak

Proses

Diğer tanımlayıcılar

UVCB maddeler

 

(bilinmeyen ya da değişken yapıdaki maddeler, karmaşık tepkime ürünleri ya da biyolojik materyaller)

 

[Bölüm 4.3]

 

Biyolojik materyaller (B)

Biyolojik materyal özütleri.

Örneğin doğal kokular, doğal yağlar, doğal boyalar ve pigmentler gibi

• Hayvan veya bitki türleri ya da familyaları

• Bitki/hayvan kısımları

• Özütleme

• Fraksiyonlama, konsantre etme, izolasyon, saflaştırma vb.

• Türetme*

• Bilinen ya da türe özel bileşim

• Kromatografik ve diğer parmak izleri

• Standartlara referanslar

• Renk indeksi

 

 

Karmaşık biyolojik makromoleküller, örneğin enzimler, proteinler, DNA ya da RNA parçalar, hormonlar, antibiyotikler

• Standart enzim endeksi

• Genetik kod

• Stereo konfigürasyonu

• Fiziksel özellikler

• İşlev/faaliyet

• Yapı

• Amino asit dizisi

 

 

Fermentasyon ürünleri,

 

antibiyotikler, biyopolimerler, enzim karışımları, vinaslar (şeker fermentasyon ürünü olarak) vb.

• Kültür ortamları

• Kullanılan mikroorganizmalar

• Fermentasyon

• Ürünlerin izolasyonu

• Saflaştırma adımları

• Ürün türü; örn. antibiyotik, biyopolimer, protein vb.

• Bilinen bileşim

 

Yetersiz

tanımlanmış,

karmaşık ya da

değişken

yapıdaki

kimyasal

maddeler ve

mineraller

(UVC)

Yetersiz tahmin edilen ve/veya değişken yapıdaki reaksiyon karışımları

• Başlangıç materyalleri

• Kimyasal reaksiyon türleri, örn. esterifikasyon, alkilleştirme, hidrojenasyon

• Bilinen bileşim

• Kromatografik ve diğer parmak izleri

• Standartlara referanslar

 

 

• Petrol kimyasalları gibi fraksiyonlar ya da damıtıklar

• Bentonit gibi killer

• Ziftler

• Ham yağlar

• Kömür/turba

• Mineral gazları

• Mineraller

 

• Fraksiyonlama, damıtma

• Fraksiyonların dönüşmesi

• Fiziksel süreçler

• Artıklar

• Kesim aralığı

• Zincir uzunluğu aralığı

• Aromatik/Alifatik oranı

• Bilinen bileşim

• Standart indeks

 

 

Metalik mineraller yada çeşitli

eritme veya metalurji

işlemlerinin artıkları gibi özütler

• Cevherler

• Kaletme

• Isısal işlem

• Çeşitli metalurjik işlemler

• Bilinen ya da türe özel bileşim

• Metallerin konsantrasyonu

* Altları çizili süreçler yeni bir molekülün sentezini gösterir.

Bu bölüm, çeşitli madde türlerinin tanımlanması için belirli rehberlik bilgileri içeren alt bölümlere ayrılmıştır. Uygun bölümlere ilişkin bir anahtar, Şekil 4.1’de verilmiştir.

 

Şekil 4.1’deki anahtar, “pratik kurallara” dayanmaktadır. Kayıt ettiren en uygun bölümü seçerek, bu maddeyi kendisi için verilmiş olan kurallar ve kriterler doğrultusunda kayıt etmekle yükümlüdür.

 

Temel kural, maddelerin mümkün olduğunca kimyasal yapılarıyla ve bileşenlerin tanımlarıyla tanımlanmasıdır. Yalnızca bu kural teknik anlamda uygun olmadığında, çeşitli UVCB maddeler için belirtildiği gibi diğer tanımlayıcılar kullanılmalıdır.

 

Kayıt ettirenin, bu rehber’de altı çizilen madde tanımlama kuralları ve kriterlerinin dışına çıkması halinde, bu durumun gerekçelendirmesi sunulacaktır. Madde tanımlaması şeffaf, mantıklı ve tutarlılık sağlayıcı nitelikte olmalıdır.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Maddelerin tanımlanması ve uygun durumlarda safsızlıklar ile katkı maddelerinin analitik yöntemleri ve/veya uygun bibliyografik referansların genel bir değerlendirmesi sunulmalıdır (KKDİK Ek-6, bölüm 2.3.5, 2.3.6 ve 2.3.7). Bu bilgiler yöntemlerin çoğaltılmasını sağlayacak yeterlilikte olmalıdır. Analitik teknikleri uygularkenki tipik sonuçlar da temin edilmelidir.

4.2. İYİ TANIMLANMIŞ KOMPOZİSYONA SAHİP MADDELER

 

İyi tanımlanmış. kimyasal kompozisyona sahip maddeler, temel bileşenlerine göre isimlendirilmektedir. Bazı madde türleri için kimyasal yapı, özelliklerin belirlenmesi için tek başına yeterli değildir. Bu durumlarda, madde tanımlamasına, kimyasal yapılara ilişkin bazı ilave fiziksel parametrelerin de eklenmesi gerekmektedir.

 

Genel bir kural olarak, kompozisyonun 100% kapsanması hedeflenmelidir ve her bir bileşen, yapısal bilgiler de dahil olmak üzere tam bir kimyasal belirlilik gerektirir. Kimyasal kompozisyonu ile tanımlanan maddeler için, aşağıdakiler arasında bir ayrım yapılmaktadır:

 

• Temel bileşen: Maddenin büyük bir kısmını oluşturan ve dolayısıyla da isimlendirmede ve detaylı madde tanımlamasında kullanılan ancak bir katkı maddesi veya safsızlık olmayan bir bileşen.

• Safsızlık: Madde üretilirken bulunan planlanmayan bileşendir. Başlangıç materyallerinden kaynaklanıyor ya da üretim süreci sırasındaki ikincil veya tamamlanmamış tepkimelerin sonucu olabilir. Son olarak elde edilen maddede mevcut olsa da planlanarak eklenmemiştir.

• Katkı maddesi: maddenin stabilize edilmesi için planlanarak katılmış olan bir madde.

 

Bir tek bileşenli ya da çok bileşenli maddede temel bileşenler olmayan tüm bileşenler (katkı maddeleri hariç) safsızlık olarak kabul edilmektedir. Bazı sektörlerde “izler” terimi genel uygulamalarda kullanılsa da, bu rehber içinde yalnızca “safsızlık” terimi kullanlacaktır.

 

Farklı bileşenlerin farklı gereklilikleri bulunmaktadır:

 

• Temel bileşenler maddelerin adlandırılmasına katkıda bulunur ve her bir bileşen tüm ilgili tanmlayıcılarla tam olarak belirtilmelidir.

• Safsızlıklar maddelerin isimlendirilmesine katkıda bulunmamakla birlikte yalnızca isim, CAS numarası ve EC numarası ve/veya moleküler formülle belirtilmelidir.

• Katkı maddeleri, maddenin kompozisyonuna katkıda bulunmaktadır (ancak isimlendirmeye değil) ve her zaman için tam olarak tanımlanmalıdır.

 

Tek bileşenli ve çok bileşenli maddeler arasında ayrım yapılabilmesi için kullanılan bazı gelenekler bulunmaktadır:

 

• Tek bileşenli madde, bir bileşenin ağırlıkça en az 80% oranında bulunduğu ve ağırlıkça %20’ye kadar safsızlık içeren maddedir.

 

Tek bileşenli maddeler, tek temel bileşene göre adlandırılmaktadır;

 

• Çok bileşenli madde ise, birden fazla temel bileşenin genelde ağırlıkça > 10% ve < 80% oranındaki konsantrasyonlarda bulunduğu bir maddedir.

 

Çok bileşenli maddeler, iki veya daha fazla temel bileşenin bir tepkime kütlesi olarak adlandırılmaktadır.

 

Yukarıda değinilen kurallar, rehberlik bilgisi amacı taşımaktadır. Mantıklı bir gerekçelendirme sunulabilmesi halinde, sapmalar kabul edilebilir.

 

Normal olarak %1 oranından büyük bir konsantrasyondaki safsızlıklar belirtilmelidir. Ancak sınıflandırma ve/veya PBT değerlendirmesi8 için ilgili görülen safsızlıklar her zaman için belirtilmelidir. Genel bir kural olarak kompozisyon bilgileri %100 oranında tamamlanmalıdır.

 

KKDİK Yönetmeliği ve SEA Yönetmeliği anlamında ve bu rehberdeki katkı maddeleri, maddenin kararlılığının korunması için kullanılan ajanlardır. Dolayısıyla da katkı maddeleri maddelerin gerekli bir parçasıdır ve kütle dengesi oluşturulurken göz önünde bulundurulmaldır. Ancak KKDİK ve bu rehberin tanımlaması dışında, “katkı maddesi” ifadesi ayrıca diğer işlevler için planlı olarak eklenmiş olan maddeler (örneğin pH düzenleyiciler ya da renklendiriciler) için kullanılmaktadır. Bu planlı olarak eklenen maddeler bu gibi maddelerin bir parçası değildir ve dolayısıyla da kütle dengesi oluşturulurken göz önünde bulundurulmamaktadır.

 

KKDİK ve SEA’da tanmlandığı biçimde karışımlar maddelerin planlı karışımlarıdır ve sonuç olarak çok bileşenli maddeler olarak ele alınmamalıdırlar. Tek bileşenli maddelere ilişkin rehberlik bilgileri Bölüm 4.2.1’de bulunabilir ve çok bileşenli maddelerle ilgili rehberlik bilgileri de Bölüm 4.2.2’de verilmektedir. İlave bilgi gerektiren maddeler için (örneğin belirli mineraller), Bölüm 4.2.3’de rehberlik bilgileri bulunmaktadır.

4.2.1. Tek bileşenli maddeler

 

Tek bileşenli maddeler, bir temel bileşenin ağırlıkça en az 80% oranında bulunduğu nicel yapısıyla tanmlanan maddelerdir.

4.2.1.1. İsimlendirme geleneği

 

Tek bileşenli maddeler, temel bileşene göre adlandırılmaktadır. Prensipte, IUPAC isimlendirme kuralları çerçevesinde isim İngilizce dilinde olmahdır (bakınız Ek I). Uluslararası kabul görmüş diğer isimler ek olarak verilebilir.

4.2.1.2. Tanımlayıcılar

 

Tek bileşenli madde, temel bileşenin kimyasal adıyla diğer tanımlayıcılar (moleküler ve yapısal formül de dahil olmak üzere), safsızlıklar ve/veya katkı maddelerinin kimyasal kimlikleri ve spektroskopik ve analitik bilgilerle kantlanmış olan tipik konsantrasyonları ve konsantrasyon aralıklarıyla tanmlanmaktadır.

Temel bileşen

İçerik (%)

Safsızlık

İçerik (%)

Madde kimliği

m-ksilen

91

o-ksilen

5

m-ksilen

o-ksilen

87

m-ksilen

10

o-ksilen

 

Normal olarak temel bileşen ≥ %80 oranında bulunmaktadır ve yukarda belirtilen parametrelerle tam olarak tanımlanmalıdır. ≥%1 oranında bir konsantrasyondaki safsızlıklar şu tanımlayıcılardan en az biriyle belirtilmelidir: kimyasal isim (IUPAC ve/veya CAS ismi), CAS numarası ve EC numarası ve/veya moleküler formül. Sınıflandırma ve/veya PBT değerlendirmesi9 için ilgili görülen safsızlıklar her zaman için, konsantrasyonlardan bağımsız olarak aynı tanımlayıcılarla belirtilmelidir.

 

% 80 kuralının doğru bir şekilde uygulanabilmesi için, pH düzenleyicileri ya da renklendiriciler gibi planlı olarak eklenmiş olan maddeler kütle dengesine dahil edilmeyecektir.

 

“% 80 kuralı” pratik bir kural olarak kabul edilebilir. Ancak %80 kuralından yapılan sapmalar gerekçelendirilmelidir. Olası gerekçelendirilmiş sapma örnekleri aşağıda verilmiştir:

 

• Eğer temel bileşen < %80 ise ancak maddenin, % 80 kuralına uygun olan diğer tek bileşenli maddelerle aynı fiziko-kimyasal özellikler ve aynı zarar profiline sahip olduğu gösterilebiliyor ise.

• Eğer temel bileşen ve safsızlıkların konsantrasyon aralığı % 80 kriteriyle örtüşüyorsa ve temel bileşen yalnızca bazen ≤ %80 değerinde ise.

 

Örnekler

Madde

Temel bileşen

Üst içerik (%)

Tipik içerik (%)

Alt içerik

(%)

Safsızlık

Üst içerik (%)

Tipik içerik (%)

Alt içerik (%)

Madde kimliği

1

o-ksilen

90

85

65

m-ksilen

35

15

10

o-ksilen

2

o-ksilen m-ksilen

90

35

85

15

65

10

p-ksilen

5

4

1

o-ksilen

 

Temel bileşen ve safsızlığın konsantrasyon aralıklarına bağlı olarak madde 1 ve 2, iki temel bileşen olan o-ksilen ve m-ksilenin çoklu bileşenleri ya da tek bileşenli maddeler olarak ele alınabilir. Bu gibi bir durumda verilecek olan karar, her ikisinin de tek bileşenli maddeler olarak kabul edilmesidir ve bu durum, o-ksilenin tipik olarak

> 80% oranında bulunmasıyla tetiklenmektedir.

 

Tek bileşenli maddelerin KKS’de nasıl açıklanacağı konusunda rehberlik bilgisi Bölüm 8.2.1’de verilmektedir.

4.2.1.3. Analitik Bilgiler

 

Tek bileşenli bir maddenin yapısının onaylanabilmesi için yeterli spektroskopik veriye ihtiyaç duyulmaktadır. Özelikle Ultraviyole ve Görünür Işık Absorpsiyon Spektroskopisi (UV/VIS), Kızıl ötesi Spektroskopi (IR), Nükleer Manyetik Rezonans Spektroskopisi (NMR) ve Kütle Spektroskopisi olmak üzere çeşitli spektroskopi yöntemleri kullanlabilir. İnorganik maddeler için X ışını kırınım (XRD) ya da Atomik Absorpsiyon Spektroskopisi (AAS) daha uygun olabilir.

 

Gaz Kromatografisi (GC) ya da Yüksek Performanslı Sıvı Kromatografisi (HPLC) gibi kromatografik yöntemler, maddenin yapısının doğrulanması için gereklidir. Eğer uygun görülüyorsa, diğer geçerli bileşen ayırma yöntemleri de kullanlabilir.

 

Spektroskopik ve analitik yöntemler sürekli değişime tabidir. Dolayısıyla da, uygun spektroskopik bilgilerin ve analitik bilgilerin sunulması kayıt ettirenin sorumluluğu altındadır.

4.2.2. Çok bileşenli maddeler

 

Çok bileşenli maddeler, birden fazla temel bileşenin ağırlıkça > 10% ve < 80% oranında bir konsantrasyonda bulunduğu, nicel yapısıyla tanımlanan maddelerdir. Çok bileşenli maddeler, bir üretim sürecinin sonucudur10.

 

KKDİK kapsamında, maddelerin üretildikleri halleriyle kayıt edilmesi gerekmektedir. Çok bileşenli bir maddenin üretilmesi durumunda, bu çok bileşenli maddenin kayıt ettirilmesi gerekmektedir11, 12. Maddenin üretilmesindeki değişik adımların ne dereceye kadar “üretim” ifadesine girdiği duruma göre belirlenmektedir. Eğer maddenin zararlılık profili tek tek bileşenlerinin bilgileriyle yeterli bir şekilde tanmlanabiliyorsa, bu gibi bir maddenin test edilmesine gerek yoktur.

4.2.2.1. İsimlendirme Geleneği

 

Çok bileşenli maddeler, maddenin üretilmesi için gerekli olan başlangıç materyalleri olarak değil, bu gibi bir maddenin temel bileşenlerinin bir tepkime kütlesi olarak isimlendirilmektedir. Türle ilgili format şu şekildedir: “[temel bileşenleri ismi] tepkime kütlesi” isimler, en yüksek yüzdeden başlamak üzere, tipik konsantrasyon yüzdeleriyle sıralanmaktadır. Yalnzca temel bileşenler tipik olarak isme ≥%10 katkıda bulunmaktadır. Prensip olarak isimler, IUPAC kurallarına göre verilmelidir. Ek olarak uluslararası seviyede kabul görmüş diğer isimlendirmeler verilebilir.

4.2.2.2. Tanımlayıcılar

 

Çok bileşenli maddeler, kimyasal isimleri, kimyasal tanımlayıcılar ve bileşenlerin nitel ve nicel yapılarıyla (moleküler ve yapısal formül de dahil olmak üzere kimyasal kimlik) tanımlanmakta ve analitik bilgilerle onaylanmaktadır.

 

 

Örnek

Temel bileşenler

İçerik (%)

Safsızlık

İçerik (%)

Madde kimliği

m-ksilen

o-ksilen

50

45

p-ksilen

5

m-ksilen ve o ksilenin tepkime kütlesi

 

Çok bileşenli maddeler için kimyasal yapı bilinmektedir ve birden fazla temel bileşen maddenin tanımlanması için ilgilidir. Bunun yanı sıra, maddenin yapısı tipik değerler ve ölçekler içinde öngörülebilir. Temel bileşenler tüm ilgili parametreler kullanılarak tamamen belirtilecektir. Temel bileşenler için tipik konsantrasyonların (≥ %10) ve safsızlıkların (< %10) toplamı %100 olacaktır.

 

%10 ve %80 kuralının doğru bir şekilde uygulanabilmesi için, pH düzenleyicileri ya da renklendiriciler gibi planlanarak eklenmiş olan maddeler kütle dengesine eklenmeyecektir.

 

Normal olarak temel bileşen ≥80% oranında bulunmaktadır ve yukarıda belirtilen parametrelerle tam olarak tanımlanmalıdır. ≥1% oranında bir konsantrasyondaki safsızlıklar şu tanmlayıcılardan en az biriyle belirtilmelidir: kimyasal isim (IUPAC ve/veya CAS ismi), CAS numarası ve EC numarası ve/veya moleküler formül. Sınıflandırma ve/veya PBT değerlendirmesi için ilgili görülen safsızlıklar her zaman için, konsantrasyonlardan bağımsız olarak ayn tanımlayıcılarla belirtilmelidir.

Örnek

 

Temel bileşen

Üst içerik

(%)

Tipik

içerik

(%)

Alt

Safsızlık

Üst

içerik

(%)

Tipik

içerik

(%)

Alt

içerik

(%)

Kimyasal

kimliği

 

 

 

içerik

 

 

 

 

 

 

 

 

(%)

 

 

 

 

 

aniline

90

75

65

fenantren

5

4

1

Anilin ve naftalin tepkime kütlesi

Naftalin

35

20

10

 

 

 

 

 

Bu rehber’deki kurallar uyarınca, bu kimyasal çok bileşenli bir maddedir. Bir bileşenin ölçeği > %80 olsa da, bu yalnızca bazen görülen bir durumdur ve tipik yapı < %80’dir.

 

Bazı durumlarda, bir bileşen > %80 oranında bulunsa dahi bir maddenin çok bileşenli madde olarak ele alınması uygundur. Örneğin bir maddenin, biri % 85 ve diğeri % 10 oranında iki bileşen içerdiğini ve safsızlıklarının dengede olduğunu düşünelim. Her iki bileşen de, maddenin istenen teknik etkisine katkıda bulunmakta ve bu etki için gerekli bir konum almaktadır. Bu durumda bileşenlerden birisi > %80 oranında bulunsa dahi, söz konusu madde iki bileşenli bir madde olarak tanmlanabilir.

 

Çok bileşenli maddelerin KKS kapsamında nasıl tanımlanacağı konusunda rehberlik bilgisi için Bölüm 8.2.2’ye bakınız.

 

4.2.2.3. Analitik Bilgiler

 

Spektroskopik verinin çok bileşenli maddelerin yapısına ilişkin bilgi sağladığı durumlarda, bu bilgiler verilmelidir. Özelikle Ultraviyole ve Görünür Işık Absorpsiyon Spektroskopisi (UV-Vis), Kızıl ötesi Spektroskopi (IR), Nükleer Manyetik Rezonans Spektroskopisi (NMR) ve Kütle Spektroskopisi olmak üzere çesitli spektroskopi yöntemleri kullanlabilir. İnorganik maddeler için X Işını Kırınım (XRD) ya da Atomik Absorpsiyon Spektroskopisi (AAS) daha uygun olabilir.

 

Gaz Kromatografisi (GC) ya da Yüksek Performanslı Sıvı Kromatografisi (HPLC) gibi kromatografik yöntemler, maddenin yapısının doğrulanması için gereklidir. Eğer uygun görülüyorsa, diğer geçerli bileşen ayırma yöntemleri de kullanlabilir.

 

Spektroskopik ve analitik yöntemler sürekli değişime tabidir. Dolayısıyla da, uygun spektroskopik bilgilerin ve analitik bilgilerin sunulması kayıt ettirenin sorumluluğu altındadır.

4.2.2.4. Çok bileşenli bir maddenin tekil bileşenlerinin kayıt edilmesi

 

Genel olarak, ön-MBDF ya da kayıt amaçlı olarak bir maddenin kimliğinin kayıt altına alınması için çok bileşenli madde yaklaşımı kullanılmalıdır (diğer bir deyişle çok bileşenli maddenin kaydı). Bu yaklaşımdan yapılan bir sapma olarak, eğer gerekçelendirme yapılabilirse bileşenler tek tek kayıt edilebilir. Maddelerin tanımlanması için standart durumun dışına çıkılması ve bileşenlerin tek tek tanımlanması (ya da kayıt ettirilmesi) aşağıdaki durumlarda yapılabilir:

• bilgi gerekliliklerinde azalma olmaması;

• bileşenlerin tek tek kayıt edilmesi yaklaşımının gerekçelendirilmesi için yeterli mevcut veri bulunması, diğer bir deyişle yaklaşım normal olarak diğer yaklaşımla karşılaştırıldığında (omurgalı hayvanlar üzerinde) ek testlerin yapılmasını teşvik etmemelidir;

• bileşenlerin tek tek kayıt edilmesinin daha verimli bir durum yaratması (diğer bir deyişle aynı bileşenden oluşan belirli sayıdaki madde kaydından kaçınılması);

• tekil tepkime kütlelerinin yapılarına ilişkin bilgilerin verilmesi.

 

Sunulan bu esneklik, bilgi temin etme gerekliliklerinden kaçınılması için kötüye kullanılmamaldır. Örneğin %50 C ve %50 D yapısında çok bileşenli bir maddenin “(C+D)” yıllık 1200 tonu ele alınacak olursa, bu yaklaşım aşağıdaki bilgiler için iki kayıt işlemi yapılmasına yol açacaktır:

 

Madde C

 

• Tonaj 600

 

• >1000 ton için yerine getirilmesi gereken bilgi gereklilikleri (Ek 10)

 

 

Madde D

 

• Tonaj 600

 

• >1000 ton için yerine getirilmesi gereken bilgi gereklilikleri (Ek 10)

 

Aynı maddenin tüzel kişi başına hacimlerinin toplanması için bu yaklaşım KKDİK gereklilikleri ile birleştirilmelidir. Söz konusu teklif, bilgi gerekliliklerinin aşağıdaki şekilde belirlenmesidir:

 

• tek tek bileşenlerin tüm hacimlerinin eklenmesi (madde içindeki miktarlar göre)

• söz konusu bileşeni içeren maddenin en yüksek hacmine başvurulması

 

Bilgi gereklilikleri, en yüksek sonuçlar esas alınarak belirlenmelidir. Tonajların rapor edilmesi için, her bir bileşenin tonaj toplamının sonuçlar alınmalıdır. Bu noktadan itibaren bu yaklaşımın pratik olarak uygulanmasına ilişkin basitleştirilmiş örnekler verilecektir:

 

Örnek 1

 

Sonuçta farklı maddelerin oluştuğu bir tüzel varlık içerisinde, “C+D+E” maddesi bir prosesin sonucudur:

 

Madde 1: %50 C ve %25 D ve %25 E, 1100 ton/yıl

 

Madde 2: %50 C ve %50 D 500 ton/yıl

 

Ayrca bu durumda da tepkime ürünü başlangıç noktasıdır: iki madde çok bileşenli maddeler olarak kayıt ettirilmelidir. Eğer bileşenlerin tek tek kayıt ettirilmesi yaklaşımı kullanlacaksa13, aşağıdaki durum uygulanacaktır:

 

Bu durumda D maddesinin rapor edilmesi şu şekilde olacaktır:

 

Tonaj: (%25 * 1100) + (%50 * 500) = 525 ton/yıl

 

Bilgi gerekliliklerinin belirlenmesi en ciddi gerekliliğe dayandırılmaktadır. Bu durumda: “C+D+E” çok bileşenli maddenin toplam tonajı 1000 ton/yıl değerinin üzerinde olduğu için, >1000 ton/yıl olacaktır.

Not: örneğin C ve E maddeleri buna uygun bir şekilde kayıt edilecektir.

 

Örnek 2

 

Çok bileşenli madde “G+H+I”, sonuç olarak farklı maddelerin oluştuğu bir tüzel varlık içindeki bir prosesin sonucudur:

Madde 3: %65 G ve %15 H ve %20 I, 90 ton/yıl

Madde 4: %60 G ve %40 H, 90 ton/yıl

G maddesinin rapor edilmesi:

Tonaj: (%65 * 90) + (%60 * 90) = 112.5 ton/yıl

 

Bilgi gerekliliklerinin belirlenmesi en ciddi gerekliliğe dayandırılmaktadır. Bu durumda: G bileşeninin toplam tonajı 100 ton/yıl değerinin üzerinde olduğu için, >100 ton/yıl olacaktır.

Not: bu örnekte H ve I maddeleri buna uygun bir şekilde kayıt ettirilmelidir.

 

Değinilmiş olan bilgi gerekliliklerinin belirlenmesinin yanı sıra, diğer bir konu da (omurgalı hayvanlar üzerinde) uygulanması gereken yeni çaışmaların sayısıdır. Bir stratejiye karar verilmeden önce, potansiyel kayıt ettirenler (omurgalı hayvanlar üzerinde yapılmıs) mevcut ve yeterli çalışmaların bulunup bulunmadığını ve teklif edilen esnekliğin (omurgalı hayvanlar üzerinde) daha fazla ya da daha az test yapılmasını sağlayıp sağlamayacağı ele alınmalıdır.

 

Şüphe duyulan durumlarda, kayıt amaçlı olarak madde kimliğinin kayıt altına alınmasındaki standart yöntem her zaman için maddenin üretildiği şekilde tanımlanmasıdır.

4.2.3. Kimyasal kompozisyonu tanımlanmış maddeler ve diğer temel tanımlayıcılar

 

Kimyasal kompozisyonlarıyla tanımlanabilen bazı maddelerin (örneğin inorganik mineraller) kendi kimyasal tanımlamalarının yapılabilmesi için, ek tanımlayıcılarla daha fazla tanımlanmalar gerekmektedir. Bu maddeler tek bileşenli ya da çok bileşenli maddeler olabilir ancak bir önceki bölümde açıklanmış olan madde tanmlama parametrelerine ilave olarak, madde kimliğinin net bir şekilde kayıt altına alınması için diğer madde tanmlayıcılarına ihtiyaç duymaktadır.

 

Örnekler

Metalik olmayan ve benzersiz yapılardaki bazı mineraller de (doğal ya da insan yapımı kaynaklardan) ayrıca, maddenin net bir şekilde tanımlanabilmesi için morfoloji ve mineral yapılarına ihtiyaç duymaktadır. Kaolinit, potasyum alüminyum silikat, feldispat ve kuvarsdan oluşan kaolin buna bir örnektir (CAS 1332-58-7).

 

Nano-teknolojideki mevcut gelişmeler ve ilgili tehlikeli etkilere yönelik anlayışlar, ileride maddelerle ilgili ilave bilgi ihtiyacına neden olabilir. Mevcut ilerleme durumu, bu rehber içinde nano-haldeki maddelerin tanımlanmasına ilişkin rehberlik bilgisi verilmesi için yeterince olgunlaşmamıştır.

4.2.3.1. İsimlendirme geleneği

 

Prensip olarak tek bileşenli maddeler (bakınız Bölüm 4.2.1) ve çok bileşenli maddeler (bakınız Bölüm 4.2.2) için kullanılan isimlendirme gelenekleri aynı biçimde kullanılacaktır.

 

İnorganik mineraller için, bileşenlerde mineralojik isimler kullanlabilir. Örneğin apatit, genellikle hidroksilapatit, floro-apatit ve klorapatit olarak değinilen bir grup fosfat mineralinden (bunlar kristal yapı içinde genellikle sırasıyla yüksek derişimlerde OH-, F-, ya da Cl- iyonlar içermektedir) oluşan çok bileşenli bir maddedir. En yaygın üç türün karışımının formülü Ca5(PO4)3(OH, F, Cl) şeklindedir. Diğer bir örnek de, kalsiyum karbonatın özel kristal yapılarından birisi olan aragonittir.

4.2.3.2. Tanımlayıcılar

 

Bu maddeler tek bileşenli maddeler (bakınız Bölüm 4.2.1) ve çok bileşenli maddeler (bakınız Bölüm 4.2.2) için kullanılan kurallara göre isimlendirilmekte ve tanımlanmaktadır. Eklenecek olan diğer temel tanımlama parametreleri söz konusu maddeye bağlıdır. Diğer temel tanımlayıcılara örnek olarak element yapısı ile spektroskopi bilgisi, X Işını Kırınımı (XRD) ile gözlemlenen kristal yapı, Kızıl Ötesi emilimin en üst noktaları, kabarma endeksi, katyon değisim kapasitesi ve diğer fiziksel ve kimyasal özellikler verilebilir.

 

Örneğin mineraller için, mineralojik yapı ve kristal yapının tanmlanabilmesi açısından element yapısı ve spektroskopik bilgi sonuçlarının bir araya getirilmesi önemlidir. Bu da daha sonra kristal yapı (x ışını kırınımında görüntülendiği şekilde), şekil, sertlik, kabarma kapasitesi, yoğunluk ve/veya yüzey alanı gibi fiziko-kimyasal özelliklerle onaylanmaktadır.

 

Mineraller, tanımlamalarının tamamlanmasına olanak tanıyan belirli fiziko-kimyasal özelliklere sahip olduklarından, belirli mineraller için belirli ilave temel tanımlayıcı örnekler verilebilir. Bu örnekler talk için düşük sertlik, bentonit için kabarma kapasitesi, diatomit için şekil, barit için yüksek yoğunluk ve yüzey alanı (nitrojen emilimi) olabilir.

 

Tanımlanmış kimyasal yapıdaki maddelerin ve diğer tanımlayıcıların Kimyasal Kayıt Sistemin’de (KKS) nasıl açıklanacağına ilişkin rehberlik bilgisi Bölüm 8.2.3’de verilmektedir.

4.2.3.3. Analitik Bilgiler

 

Tek bileşenli maddeler (bakınız Bölüm 4.2.1) ve çok bileşenli maddeler (bakınız Bölüm 4.2.2) için verilen analitik bilgilerin aynısı verilmelidir. Spektroskopik bilgi, GC ya da HPLC kromatogramlarının tanmlama için yetersiz kaldığı maddeler için örneğin minerallerde x ışın kırınımı ve elementar analiz gibi diğer analitik tekniklerden elde edilen bilgiler verilmelidir. Kriter, maddenin yapısının onaylanması için yeterli bilginin temin edilmesidir.

4.3. UVCB KİMYASAL MADDELER

 

Ayrıca UVCB maddeler olarak da bilinen Bilinmeyen ya da Değişken yapıdaki maddeler, Karmaşık tepkime ürünleri veya Biyolojik materyaller14,15,16 aşağıdaki sebeplerden dolayı kimyasal kompozisyonlarıyla yeterli bir şekilde tanımlanamamaktadır:

 

• Bileşen sayısının nispeten fazla olması ve/veya

• Yapının büyük ölçüde bilinmemesi ve/veya

• Yapının değişkenliğinin nispeten büyük olması ya da yeteri kadar öngörülememesi.

 

Sonuç olarak UVCB maddeler, tanımlanabilmeleri için kimyasal yapılar konusunda bilinenlere ilaveten başka tür bilgileri de gerektirmektedir.

 

Tablo 4.2’de çeşitli UVCB madde türü için temel tanımlayıcıların maddenin kaynağına ya da kullanılan işleme ilişkin olduğu veya bir “diğer tanımlayıcı” grubuna (örneğin kromatografik ya da diğer izler) ait oldukları görülmektedir. Tablo 4.2’de verilen tanımlayıcıların türlerinin sayısı, türler anlamında bir değişkenlik göstermektedir ve kapsamlı bir genel değerlendirme olarak değerlendirilmemelidir. Örneğin bir karmaşık tepkime ürününün ya da biyolojik kökenli bir maddenin kimyasal yapısının bilindiği durumlarda, uygun olduğu biçimde madde tanmlaması tek bileşenli ya da çok bileşenli madde olarak yapılmaldır. Bir maddenin UVCB olarak tanımlanmasının sonucu, önemli bir kaynak ya da işlem değisikliğinin farklı bir maddeyle sonuçlanacak olması ve tekrar kayıt yapılmasının gerekeceğidir. Bir tepkime karışımı bir “çok bileşenli madde” olarak tanmlandığında, son olarak elde edilen maddenin yapısı belirtilen ölçekte oldugu sürece madde farklı bir kaynaktan ve/veya değisik işlemlerle türev alınabilir. Böylece yeni bir kayıt yapılmasına ihtiyaç duyulmaz.

 

UVCB maddelere ilişkin genel rehberlik bilgileri Bölüm 4.3.1’de ve UVCB maddeler olarak karbon zinciri uzunluğunda değişkenlik görülen maddeler, petrolden veya petrol benzeri kaynaklardan ve enzimlerden elde edilen maddelere ilişkin rehberlik bilgileri de Bölüm 4.3.2’de bulunabilir.

4.3.1. UVCB Maddelerle İlgili Genel Rehber

 

Rehberin bu bölümünde KKDİK Ek-6 (Bölüm 2)’de verilen madde tanmlama parametrelerine ek olarak UVCB maddelerin tanmlanması için belirli temel tanımlayıcıların nasıl kullanılacağı konusuna ilişkin rehberlik bilgileri verilmektedir.

4.3.1.1. Kimyasal yapı bilgisi

 

Tüm bileşenler tanımlanamadığından, UVCB maddeler bileşenlerin IUPAC isimleriyle belirtilemez ya da değişkenlikten kaynaklanan belirsizlikle birlikte genel olarak belirtilebilirler. Bileşenler ve safsızlıklar arasında ayrım yapılamaması dolayısıyla, “temel bileşenler” ve “safsızlıklar” ifadeleri UVCB maddeler için ilgili olarak ele alınmamalıdır.

 

Ancak bileşenlerin kimyasal kompozisyonları ve kimlikleri yine de bilindiği ölçüde verilmelidir. Kompozisyon tanımı genellikle daha türe özgü bir şekilde yapılabilir: örneğin “lineer yağ asitleri C8-C16” ya da “alkol C10-C14 içeren alkol etoksilatlar ve etoksilat birimleri” gibi. Buna ek olarak kimyasal kompozisyona ilişkin bilgiler iyi bilinen referans örnekler ve standartlar esas alnarak verilebilir ve birçok durumda endeksler ile mevcut kodlar da ek olarak kullanılabilir. Türe ilişkin diğer kompozisyon bilgileri söz konusu “parmak izlerinden”, diğer bir deyişle karakteristik bir dağılım modelinin zirvesini gösteren kromatografik şekiller ile spektroskopi şekillerinden de oluşabilir.

 

Bir UVCB madde için ≥ %10 oranında konsantrasyonlarda bulunan ve bilinen tüm bileşenler en azından İngilizce bir IUPAC ismi ve tercihen de bir CAS numarasıyla belirtilmelidir. Ayrca tipik konsantrasyonlar ve bilinen bileşenlerin konsantrasyon aralıkları da verilmelidir. Maddenin tanımlanması ve/veya PBT değerlendirmesi17 için ilgili görülen bileşenler her zaman için konsantrasyonlarından bağımsız olarak aynı tanımlayıcılarla tanımlanmalıdır.

 

Mümkün görüldüğünde, bilinmeyen bileşenler kimyasal yapılarına ilişkin türe özgü bir şekilde açıklanmalıdır. Katkı maddeleri de iyi tanımlanmış maddelere benzer bir şekilde tamamen belirtilebilir.

4.3.1.2. Temel tanımlama parametreleri - isim, kaynak ve proses

 

Kimyasal kompozisyon tek başına madde tanımlaması için yeterli olmadığından, maddeler genel olarak isimleriyle, kaynaklarıyla ve süreç sırasında kullanılan en ilgili aşamalarla tanımlanacaktır. Diğer madde özellikleri de belirli madde gruplar için (enzimler için katalitik faaliyet) ilgili türe özgün tanımlayıcılar (örneğin kaynama noktası), önemli tanımlayıcılar veya kesin tanımlayıcılar olabilir.

 

1. İsimlendirme geleneği

 

Genel olarak bir UVCB maddenin ismi, genel formatla birlikte kaynak ve süreç kombinasyonudur: ilk önce kaynak ve daha sonra proses(ler).

 

• Biyolojik kaynaklardan türetilen maddeler, tür isimleriyle tanmlanmaktadır.

• Biyolojik olmayan kaynaklardan türetilen maddeler başlangıç materyalleriyle tanımlanmaktadır.

• Yeni bir molekülün sentezi söz konusu ise kimyasal tepkime türüyle ya da saflık aşamasının türüne göre (örneğin özütleme, fraksiyonlama, konsantrasyon ya da artık) tanımlanmaktadır.

 

Örnekler

EC numarası

EC ismi

296-358-2

Lavanta, Lavandula hybrida, özt., asetillenmiş

307-507-9

Lavanta, Lavandula latifolia, özt., sülfürlenmiş, paladyum tuzu

 

Tepkime ürünleri söz konusu olduğunda, EC Envanterinde değişik formatlar kullanlmıştır, örneğin:

• EINECS: Temel başlangıç materyali, diğer başlangıç materyallerinin tepkime ürünleri

• ELINCS: Başlangıç materyallerinin tepkime ürünleri

 

 

Örnekler

EC numarası

EC ismi

232-341-8

Azotlu asit, 4-metil-1, 3-benzendiamin hidroklorürlü tepkime ürünleri

263-151-3

Yağ asitleri, koko, dietilentriaminli tepkime ürünleri

400-160-5

Tall-yağı yağ asitleri, dietanolamin ve borik asit tepkime ürünleri

428-190-4

2,4-diamino-6-[2-(2-metil-1H-imidazol-1-il)etil]-1,3,5-triazin ve siyanürik asit tepkime ürünleri

 

Bu rehberde, tepkime ürünlerinin isimlerinin türe özgü format “[başlangıç materyallerinin ismi]nin tepkime ürünleri” şeklindedir. Prensip olarak isimler IUPAC adlandırması kurallarına uygun bir şekilde verilmelidir. İlaveten, uluslararası düzeyde kabul görmüş diğer adlandırmalar da verilebilir. Adlandırmadaki “tepkime” sözcüğünün türe özgü bir şekilde açıklanan belirli bir tepkime türüyle değiştirilmesi tavsiye edilmektedir (örneğin esterleştirme ya da tuz dönüşümü) (aşağıda verilen dört UVCB alt grubu için verilen bilgilere bakınız).

 

2. Kaynak

 

Kaynak iki gruba ayrılabilir.

 

2.1. Biyolojik yapı kaynağı

Biyolojik kökenli maddeler türleri, cinsleri ve familyalarına göre tanımlanmalıdır. Örnek olarak Pinus cembra, Pinaceae, diğer bir deyişle Pinus (cins), cembra (tür), Pinaceae (familya) verilebilir. İlgili görülüyorsa soy ve genetik tür de kullanılabilir. Uygun görüldüğünde, maddenin özütlenmesi için kullanılan doku ya da organizma bölümü de kullanılabilir (örneğin kemik iliği, pankreas, gövde, çekirdek ya da kök).

 

Örnekler

EC numarası

EC adı

283-294-5

 

Saccharomyces cerevisiae, özt.

 

EC tanımı

 

Özütler ve bunların Saccharomyces cerevisiae ve Saccharomycelaceae’den elde edilen eriyikler, somutlar, mutlaklar, uçucu yağlar, terpenler, zengin reçineler, terpensiz fraksiyonlar, damıtıklar, artıklar gibi fiziksel olarak degiştirilmiş türevleri

296-350-9

 

Arnica mexicana, özt.

 

EC tanımı

 

Özütler ve bunların Arnica mexicana ve Compositae den elde edilen eriyikler, somutlar, mutlaklar, uçucu yağlar, terpenler, zengin reçineler, terpensiz fraksiyonlar, damıtıklar, artıklar gibi fiziksel olarak değiştirilmiş türevleri

 

2.2. Kimyasal ya da mineral kaynaklar

 

Kimyasal tepkimelerden elde edilen tepkime ürünleri söz konusu olduğunda, başlangıç materyalleri Türkçe olarak IUPAC isimleriyle belirtilmelidir. Mineral kaynaklar türe özgü terimlerle, örneğin fosfat cevherleri, boksit, kaolin, mineral gaz, kömür ve bataklık kömürü gibi şekillerde belirtilmelidir.

 

3. Proses

 

Prosesler, eğer yeni bir molekülün sentezi söz konusuysa örneğin özütleme, fraksiyonlama, konsantrasyon gibi kimyasal tepkime türleriyle ya da rafineleştirme adımının bir türü olarak tanımlanmaktadır.

 

Kimyasal türevler gibi bazı maddeler için proses, rafineleştirme işlemi ve sentezin bir kombinasyonu olarak belirtilecektir.

 

• Sentez

 

Sonuç olarak maddeyi ortaya çıkartan başlangıç materyalleri arasında belirli bir kimyasal ya da biyo-kimyasal tepkime meydana gelmektedir. Örnek olarak Grignard tepkimesi, sülfonasyon, proteaz ya da lipazla enzimatik parçalanma verilebilir. Birçok türev tepkimesi de ayrca bu türe aittir.

 

Yeni sentezlenmiş olan ve kimyasal kompozisyonları verilemeyen maddeler için başlangıç materyalleri, tepkimenin belirtilmesiyle birlikte temel tanmlayıcılardır (diğer bir deyişle kimyasal tepkime türü). Maddenin tepkime türü, maddede mevcut bulunması beklenen molekülleri belirtmektedir. Çeşitli son kimyasal tepkime türleri bulunmaktadır: hidroliz, esterleştirme, alkilasyon, klorlama vb. Bu yalnzca üretilen maddelere ilişkin türe özgü bilgi verecektir, dolayısıyla da birçok durumda maddenin tam olarak tanımlanması ve özelliklerinin belirlenmesi için bir kromatografik parmak izine de ihtiyaç duyulacaktır.

 

 

Örnekler

 

EC numarası

EC ismi

294-801-4

Keten tohumu yağı, epoksitlenmiş, tetraetilenpentaminli tepkime ürünleri

401-530-9

(2-hidroksi-4-(3-propenoksi) benzofenon ve trietoksilan) ile (silika ve metiltrimetoksilan hidroliz ürünü) tepkime ürünleri

 

• Rafine etme

 

Bileşenlerinin kimyasal kimliğinin değişmeden kalan ancak bileşenlerin konsantrasyonları değişen doğal veya mineral kökenli maddelere rafine etme işlemi çesitli şekillerde uygulanabilir. Örnek olarak bir bitki dokusunun soğuk işlem gördükten sonra alkolle özütlenmesi verilebilir.

 

Rafine etme işlemi, özütleme gibi işlemlerde daha fazla tanımlanabilir. Madde tanımlaması işlemlerin türüne göre değişmektedir:

 

• Fiziksel yöntemlerle türetilen maddeler için örneğin rafine işlemi ya da fraksiyonlama, kesim aralığı ve fraksiyon parametresi belirtilecektir (örneğin moleküler boyut, zincir uzunluğu, kaynama noktası, uçuculuk aralığı vb.);

• Konsantre edilerek türetilen maddeler için; örneğin metalurji işlemlerinden elde edilenürünler, santrifüj çökeltileri, filtre artıkları vb, başlangıç materyalleriyle karşılaştırılarak konsantrasyon aşaması ve sonuç olarak ortaya çıkan maddenin türe özgü yapısı belirtilecektir;

 

Örneğin cüruflar, katranlar ve ağır uçlar gibi belirli bir tepkimenin artıkları için işlem, sonuç olarak ortaya çıkan maddenin türe özgü yapısıyla açıklanmalıdır;

 

Örnekler

 

EC numarası

EC adı

408-250-6

Organotungsten bileşik konsantresi (tungsten hekzaklorür ile 2-metilpropan-2-ol, nonilfenol ve pentan-2,4-dion ile tepkime ürünleri)

 

Örnekler

EC numarası

EC adı

283-659-9

Kalay, erime artıkları

 

EC tanımı

 

Birincil ve ikincil kaynaklardan elde edilen ve geri dönüştürülmüş orta seviye kimyasalları da dahil olmak üzere kalay ve alaşımlarınn üretimi ve kullanımı sonucu elde edilen maddeler. Öncelikli olarak kalay bileşiklerinden oluşmaktadır ve diğer demirsiz metaller ile bunların bileşiklerini de içerebilir.

293-693-6

Soya fasülyesi unu, protein özt. Artık

 

EC tanımı

 

Öncelikli olarak karbonhidrat içeren ve yağı alınmış. soya fasülyesinin etanolik özütlenmesiyle üretilen yan üründür.

 

• Özütler için özütlemede kullanılan çözücü ve diğer ilgili koşullar belirtilecektir (örneğin ısı/ısı aralığı).

• Birleşik prosesleme için, kaynak bilgisine ilaveten her proses adımı da(genel bir şekilde) belirtilecektir. Kimyasal türevler söz konusu olduğunda bu birleşik işlemler özellikle ilgilidir.

Örnekler:

 

• Bir bitki ilk olarak özütlenir, özüt damıtılır ve bitkinin damıtılan fraksiyonu kimyasal türetme işlemi için kullanlır. Sonuç olarak ortaya çıkan madde daha fazla saflaştırılabilir. Saflaştırılmış ürün son olarak kimyasal yapı bağlamında iyi bir şekilde tanmlanabilir ve maddenin bir UVCB olarak tanımlanmasına gerek kalmaz. Eğer madde halen bir UVCB olarak ele alınıyorsa, birleşik işlem “bir bitki özütünün damıtılmış fraksiyonunun saflaştırılmış kimyasal türevi” olarak tanmlanabilir.

 

• Bir özütün daha fazla işlenmesinde yalnızca fiziksel türetme söz konusuysa, kompozisyon değişecektir ancak yeni moleküllerin planlanan bir sentezi söz konusu olmayacaktır. Buna rağmen, kompozisyonda gözlemlenen değişiklik bir bitki özütünün damıtığı veya tortusu gibi farklı bir maddeyle sonuçlanacaktır.

 

• Petrol ürünlerinin üretilmesi için, sıklıkla fraksiyonlama ve kimyasal türetme birlikte kullanılmaktadır. Örneğin parçalamanın izlediği bir yağ damıtması başlangıç materyalinin bir fraksiyonunu ve bununla birlikte yeni molekülleri üretir. Bu durum özellikle işlemlerin bir kombinasyonu sonucu üretilen petrol türevleri için geçeridir. Ancak petrol kimyasallarının tanımlanması için belirli ayrı bir sistem kullanılabilir (bakınız Bölüm 4.3.2.2).

 

Bir özütün kimyasal türevi, temel özütle aynı bileşenleri içermeyeceği için, yeni bir madde olarak ele alınacaktır. Bu kural sonuç olarak tanımlamanın adla yapılmasına sebep olabilir ve açıklama daha önceki EINECS ad ve açıklamasından sapma yapabilir. EINECS envanterinin oluşturulduğu sırada, farklı işlemlerden, farklı çözücülerden ve hatta fiziksel veya kimyasal türevlerden alınan özütler genellikle tek bir kayıt kapsamına alınıyordu. Ancak, bu maddeler KKDİK kapsamında ayrı maddeler olarak kayıt ettirilmelidir.

 

4. Diğer madde tanmlama parametreleri

 

Kimyasal ad, kaynak ve işlemin belirtilmesinin yan sıra, UVCB maddeler, KKDİK Ek-6, bölüm 2’de belirtildiği şekilde diğer ilgili bilgileri de içermelidir.

 

Özellikle belirli UVCB maddeler için, diğer tanımlama parametreleri uygun olabilir. Diğer ilave tanımlayıcılar aşağıdakileri de içerebilir:

 

• Kimyasal kompozisyonun genel açıklaması;

• Kromatografik parmak izler ve diğer parmak izi türleri;

• Referans materyali (örneğin ISO);

• Fiziko-kimyasal özellikler (Örneğin kaynama noktası);

• Renk İndeksi numarası;

• AISE numarası.

 

UVCB maddeler için kurallar ve kriterler, adın nasıl kullanılacağı, kaynak ve işlem bilgisi, aşağıda çeşitli kaynak ve işlem türleri için verilmiştir. Aşağıdaki paragraflarda UVCB maddelerin dört alt türü, biyolojik ya da kimyasal/mineral kaynaklar ve işlemlerin bir kombinasyonu olarak açıklanmaktadır (sentez ya da rafine etme).

 

UVCB maddelerin KKS’de nasıl tanımlanacağı konusundaki rehberlik bilgiler Bölüm 8.2.4’de verilmektedir.

UVCB alt türü 1, kaynağın biyolojik ve prosesin bir sentez olduğu durumlar

 

Biyolojik özelliklere sahip maddeler, başlangıç materyalinde bulunmayan bileşenlerin üretilmesi için (biyo)kimyasal işlemlerle değiştirilebilir (örneğin bitki özütlerinin kimyasal türevleri veya özütlerin enzimatik işleminin ürünleri). Örneğin proteinler oligopeptidlerin üretilmesi için proteazla hidrolize edilebilir veya odundan elde edilen selüloz, Karboksi Metil Selüloz (CMC) üretmek için karboksile edilebilir.

 

Fermentasyon ürünleri de ayrıca bu UVCB alt türüne girebilir. Örneğin vinas, şekerle karşılaştırıldığında birçok farklı bileşen içeren bir şeker fermentasyon ürünüdür. Fermentasyon ürünleri daha fazla arıtıldığında, madde sonunda kimyasal yapısıyla tanımlanabilir hale gelebilir ve artık bir UVCB madde olarak tanımlanmasına gerek kalmaz.

 

Enzimler, özütleme ya da biyolojik kökenli bir kaynağın daha fazla rafine edilmesi yoluyla türetilebilen özel bir madde grubudur. Kaynak ve proses detaylı olarak belirtilebilse de, bu durum enzime ilişkin belirli bilgileri üretmemektedir. Bu maddeler için, belirli bir sınıflandırma, isimlendirme ve tanımlama sistemi kullanılacaktır (bakınız Bölüm 4.3.2.3).

Madde tanımlaması için, son işlem aşaması ve/veya madde kimliğine ilişkin olan herhangi bir diğer işlem aşaması belirtilecektir.

Kimyasal prosesin bir açıklaması, ilgili proses koşullarıyla birlikte proses türünün türe özgün bir açıklaması olacaktır (esterleştirme, alkali hidrolizi, alkilleştirme, klorlama, yer değiştirme vb).

Biyokimyasal proseslerin açıklaması, katalize tepkime ile birlikte tepkimeyi katalize eden enzimin isminin türe özgü bir açıklamasıdır.

Fermentasyon ya da türlerin (doku) kültürleriyle üretilmiş olan maddeler için; fermente eden tür, tip ve genel fermentasyon koşulları (kesikli ya da sürekli, aerobik, anaerobik, anoksik, sıcaklık, pH vb) ile fermentasyon ürünlerinin izole edilmesi için uygulanan sonraki işlemler belirtilmelidir (örneğin santrifüj, çökelti, özütleme vb). Eğer bu maddeler daha fazla arıtılırsa, sonuç olarak bir fraksiyon, konsantre veya artık ortaya çıkabilir. Daha fazla proses görmüş maddeler, ileriki proses aşamalarının daha fazla belirtilmesiyle tanımlanır.

 

UVCB alt türü 2, kaynağın kimyasal ya da mineral ve prosesin de sentez olduğu durumlar

 

Kimyasal ya da mineral kaynaklardan elde edilen ve yeni moleküllerin sentezlendiği bir proses aracılığıyla türetilen UVCB maddeler “tepkime ürünleridir”. Kimyasal tepkime ürünlerine örnek olarak esterleştirme, alkilleştirme ya da klorlama ürünleri verilebilir. İzole edilmiş enzimlerin uygulanmasıyla ortaya çikan biyokimyasal tepkimeler özel kimyasal tepkime türleridir. Ancak karmaşık bir biyokimyasal sentez yolunun tamamen mikro organizmalar kullanılarak uygulanması halinde, sonuç olarak ortaya çıkan maddeyi bir fermentasyon ürünü olarak ele almak ve başlangıç materyalleri yerine fermentasyon işlemi ve fermente eden türlerle tanmlamak daha iyi olacaktır (bakınız UVCB alt türü 4).

Her tepkime ürünü doğrudan UVCB olarak belirtilmemelidir. Eğer bir tepkime ürünü kimyasal kompozisyonuyla (bazı değişkenlikler de dahil olmak üzere) yeterli bir şekilde tanmlanabiliyorsa, tanımlamanın çok bileşenli madde olarak yapılması tercih edilmelidir (bakınız Bölüm 4.2.2). Yalnzca tepkime ürününün kompozisyonu yeterli bir şekilde bilinmediğinde ya da iyi bir şekilde öngörülemediğinde, maddeler UVCB (“tepkime ürünü”) olarak tanımlanmaldır. Bir tepkime ürününün tanımlanması, tepkimenin başlangıç ürününe ve maddenin üretilmiş olduğu (biyo)kimyasal tepkime işlemlerine bağlıdır.

 

 

Örnekler

EC numarası

EINECS adı

CAS numarası

294-006-2

Nonanedioik asit, 2- amino-2-metil-1-propanollü tepkime ürünleri

91672-02-5

294-148-5

Formaldehit, dietilen glikol ve fenollü tepkime ürünleri

91673-32-4

 

Tepkime ürünleri için bir temel tanımlayıcı da, imalat prosesinin açıklanmasıdır. Madde tanmlaması için, son ya da en ilgili adım belirtilecektir. Kimyasal proses açıklaması, ilgili proses koşullaryla birlikte proses türünün türe özgü bir açıklaması olacaktır (örneğin esterleştirme, alkali hidroliz, alkilleştirme, klorlama, değiştirme vb). Biyokimyasal bir proses ise, tepkimeyi katalize eden enzimin ismiyle birlikte tepkime ismi yoluyla açıklanacaktır.

 

UVCB alt türü 3, kaynağın biyolojik ve prosesin rafine etme olduğu durumlar

 

İstenerek yeni moleküllerin üretilmediği bir rafine etme işlemi sonucunda elde edilen biyolojik kökenli bir UVCB madde örneğin özüt, bir özütün fraksiyonu, bir özütün derişiği, artılmış özüt ya da biyolojik kökenli bir maddenin işlem artıklar olabilir.

 

Bir özüt daha fazla işleme tabi tutulduğunda, madde özütle aynı kalmaz ancak bir diğer UVCB alt türüne ait olan başka bir madde haline gelir (örneğin bir fraksiyon ya da bir özütün artığı). Bu maddeler ilave (daha fazla) işlem parametresiyle birlikte belirtilecektir. Eğer bir özüt, yeni moleküller üreterek (türevler) kimyasal ya da biyokimyasal tepkimelerle değişiyorsa, bu maddenin tanmlaması iyi tanımlanmış, bir madde olabilmesi için UVCB alt türü 2 ya da Bölüm 4.2 kullanlarak kapsanmaktadır.

 

Daha fazla işlenmiş maddeler arasındaki bu ayırım, sonuç olarak yeni ismin ve açıklamanın EINECS envanterinde verilenlerden farklı olmasına sebep olabilir. Envanterin oluşturulması sırasında bu gibi bir ayrım yapılmamıştır ve değişik çözücülerle tüm özüt türleri ile daha sonraki işlem aşamaları bir kayıt altında kapsanmış olabilir.

 

Bu alt UVCB madde türünün ilk temel tanmlayıcısı maddenin kökeninin bulunduğu organizma familyası, türü ve cinsidir. Uygun görüldüğünde, maddenin özütlenmesi için kullanlmış olan organizmanın dokusu ya da parçası belirtilmelidir (örneğin kemik iliği, pankreas veya sap, çekirdek ya da kökler). Mikrobiyolojik kökenli maddeler için türlerin soyu ve genetik tipleri tanımlanacaktır.

 

Farklı türlerden türetilmesi halinde, kimyasal kompozisyonu açısından benzerlik taşısa bile UVCB madde farklı bir madde olarak kabul edilecektir.

 

Örnekler

EC numarası

EINECS ismi

290-977-1

oksitlenmiş bakkam ağacı (Haematoxylon campechianum) özütü

 

 

EC açıklaması

 

 

Bu madde renk endeksinde C.I. 75290 sayılı renk endeksi ile tanımlanmaktadır.

282-014-9

Pankreatik özütleri, proteini alınmış

 

İkinci temel tanımlayıcı örneğin özütleme işlemi, fraksiyonlama, arıtma ya da artığın yapısını etkileyen konsantrasyon işlemi veya diğer işlemler gibi madde islemleridir. Dolayısıyla da değisik çözücülerin veya farklı arıtma aşamalarının kullanılması gibi farklı işlemlerle gerçekleştirilen özüt rafine etme işlemleri farklı maddelerle sonuçlanacaktır.

 

Rafine etmek için daha fazla aşama kullanıldıkça, maddeyi kimyasal kompozisyonuyla tanımlamak daha yararlı olacaktır. Bu durumda, farklı tür kaynaklar veya farklı işlem değisiklikleri doğrudan farklı bir maddeyle sonuçlanmayacaktır.

 

Biyolojik kökenli maddeler için temel tanımlama parametrelerinden birisi de ilgili işlemlerin açıklanmasıdır. Özütler için, özütleme işlemleri maddenin kimliğiyle ilgili detay seviyesine kadar açıklanmalıdır. En azından kullanılmış olan çözücü belirtilmelidir.

 

Maddenin üretilmesi için fraksiyonlama ya da konsantre etme gibi daha fazla aşama kullanıldığında, kesim aralıkları da dahil olmak üzere özütleme ve fraksiyonlama kombinasyonu gibi ilgili aşamalarn kombinasyonlar açıklanacaktır.

 

UVCB alt türü 4, kaynağın kimyasal ya da mineral ve prosesin rafine etme olduğu durumlar

 

Mineral kökenine sahip olan, cevher, kömür, doğal gaz ve ham yağ veya kimyasal endüstrisinde kullanlan diğer ham materyaller gibi biyolojik kökenli olmayan ve istenen kimyasal tepkimeler olmaksızın yapılan işlemlerin sonucunda ortaya çıkan maddeler (arıtılmış) fraksiyonlar, konsantreler ya da bu işlemlerin artıkları olabilir.

 

Cüruflar ve katranlar gibi artıkların yanı sıra petrol kimyasalları ve yakıt gazları gibi çeşitli maddelerin üretilmesi için kömür ve ham yağ damıtma veya gazlaştırma işlemlerinde kullanılmaktadır. Kimyasal tepkimeler de dahil olmak üzere damıtılmış veya fraksiyonlanmış olan ürünler sıklıkla daha fazla işlenmektedir. Bu gibi durumlarda işlem kaynağa oranla daha ilgili olduğu için tanımlamada UVCB alt türü 2 rehberlik bilgileri kullanılmaldır.

 

Petrol maddeleri için özel bir tanımlama sistemi kullanılmaktadır (bakınız Bölüm 4.3.2.2). Bu sistem dahiline giren maddeler fraksiyonlar ve kimyasal tepkime ürünlerini de içermektedir.

 

UVCB alt türü 4 kapsamına giren diğer maddeler, metalurjik işlemlerle özütlenebilecek olan cevherleri, cevher konsantrelerini ve değişik oranlarda metal içeren cürufları da içermektedir.

 

Bentonit ya da kalsiyum karbonat gibi mineraller asit çözülmesi ve/veya kimyasal çökelme ya da iyon değişim kolonları aracılığıyla işlenebilir. Kimyasal yapının tamamen tanımlanmış olduğu durumlarda mineraller Bölüm 4.2’nin uygun kısmındaki rehberlik bilgilerine göre tanımlanmalıdır. Mineraller yalnızca öğütme, süzme, santrifüj, yüzdürme ve benzeri mekanik yöntemlerle işleniyorsa, halen elde edildikleri haldeki aynı mineral olarak kabul edilmektedirler. Bir üretim süreciyle üretilen mineraller -tanımlama amaçlı olarak18 - yapının benzer ve toksisite profilinin aynı olması koşuluyla, doğal olarak ortaya çikan dengiyle aynı olarak kabul edilebilir.

 

Biyolojik kökenli olmayan maddeler için temel tanımlama parametrelerinden birisi de ilgili aşamalarn açıklanmasıdır.

 

Fraksiyonlar için ise, ilgili durumlarda geçilen önceki aşamaların açıklamasıyla birlikte fraksiyonlama işleminin parametreleri ve izole edilmiş fraksiyonun kesim aralığı açıklanacaktır.

 

Konsantre etme aşaması için daha önceki aşamalara ilişkin bilgilerin yanı sıra buharlaşma, çökelti gibi işlemlerin türleri ile temel bileşenlerin başlangıç ve bitiş konsantreleri belirtilecektir.

 

Biyolojik kökenli olmayan maddeler için bir diğer temel tanımlama parametresi de artığın kökeni olan işlemlerin açıklamasıdır. İşlem, artık üreten herhangi bir fiziksel tepkime olabilir (örneğin arıtma, fraksiyonlama, konsantre etme işlemi).

4.3.1.3. Analitik bilgiler

 

UVCB maddenin kompozisyonuna ilişkin bilgilerin spektral verilerle elde edilemediği durumlarda, bu bilgi de verilecektir. Spektrum bilgisi için çeşitli spektroskopik yöntemler kullanlmaktadır (UV/VIS, kızıl ötesi, nükleer manyetik rezonans ya da kütle spektrumu). Bu yöntemlerin nasıl kullanılacağı konusundaki yöntemler ve görüşler sürekli olarak değişmektedir. Dolayısıyla da, uygun spektral bilginin sunulması kayıt ettirenin sorumluluğu altındadır.

 

Maddenin kompozisyonunun özelliklerinin belirlenmesi için bir kromatogram kullanlabilir. Uygulanabilir olduğunda, diğer uygun bileşen ayırma teknikleri de kullanlabilir.

4.3.2. Belirli UVCB madde türleri

 

Bu bölümde belirli UVCB madde gruplarına ilişkin rehberlik bilgisi verilmektedir: karbon zinciri uzunluğu konusunda değişken olan maddeler (4.3.2.1); yağ veya yağ benzeri kaynaklardan elde edilen maddeler (4.3.2.2) ve enzimler (4.3.2.3).

4.3.2.1. Karbon zinciri uzunluğunda değişkenlik bulunan maddeler

 

Bu UVCB madde grubu, karbon zinciri uzunluğu açısından değişken olan uzun zincirli alkil maddelerle ilgilidir (örneğin parafinler ve olefinler). Bu maddeler doğal yağlardan ya da sentetik olarak üretilen yağlardan üretilmektedir. Doğal yağlar bitkilerden veya hayvanlardan gelmektedir. Bitkilerden türetilmiş olan uzun karbon zincirli maddeler normalde yalnızca çift sayıda karbon uzunluğuna sahiptir. Öte yandan hayvan kaynaklarından elde edilen uzun karbon zincirli maddeler ayrıca (bazı) tek sayılı zincir uzunluklarına da sahiptir. Sentetik olarak üretilmiş olan uzun karbon zincirli maddeler ise tek veya çift, tüm bu karbon uzunluk aralıklarından oluşabilir.

 

Tanımlayıcılar ve isimlendirme geleneği

 

Grup, tek tek bileşenleri ortak yapısal bir özelliğe sahip olan maddelerden oluşur: eşlik eden işlevsel bir grupla birlikte, bir veya birden fazla uzun zincirli alkil grup(lar). Bileşenler, aşağıdaki alkil zincirli grup özelliklerinden birisi ya da birden fazlası açısından farklılık gösterir:

• Karbon zinciri uzunluğu (karbon numarası)

• Doymuşluk

• Yapı (lineer ya da dallanmış)

• İşlevsel grubun konumu

 

Bileşenlerin kimyasal kimliği aşağıdaki üç açıklayıcı kullanılarak yeterli bir şekilde tanımlanabilmekte ve sistematik olarak isimlendirilebilmektedir:

 

• Alkil gruplarındaki karbon zinciri uzunluklarında bulunan karbon atomlarının sayısını açıklayan alkil tanımlayıcı

• Maddenin amin, amonyum ya da karboksilik asit gibi işlevsel grubunu açıklayan işlevsellik tanımlayıcı

• Tuz tanımlayıcı, herhangi bir tuzun katyonu/anyonu, örneğin sodyum (Na ), karbonat (CO32-), klorür (Cl).

 

Alkil tanımlayıcı

 

• Genel olarak alkil tanımlayıcı Cx-y, x’den y’ye tüm karbon zincirliği uzunluklarında oluşan doymuş lineer alkil zincirleriyle ilgilidir, örneğin C8-12, C8, C9, C10, C11 ve C12’ye karşılık gelmektedir.

 

• Alkil tanımlayıcının yalnzca tek ya da çift sayılı alkil zincirlerle ilgili olduğu durumlar belirtilmelidir (örneğin C8-12, çift sayılı).

 

• Alkil tanımlayıcı (ayrıca) dallanmış alkil zincirlerle de ilgiliyse, bu durum belirtilmelidir, örneğin C8-12 (dallanmış) veya C8-12 (lineer ve dallanmış).

 

• Alkil tanımlayıcı (ayrıca) doymamış alkil zincirlerle de ilgiliyse, bu durum belirtilmelidir, örneğin C12-22 (C18 doymamış).

 

• Dar bir alkil zincir uzunluk dağılımı daha geniş bir uzunluk dağılımını kapsamaz ve tam tersi de geçerlidir, örneğin C10-14, C8-18’e karşılık gelmemektedir.

 

Alkil tanımlayıcı ayrıca alkil zincirlerin kaynaklarıyla da ilgili olabilir (örneğin koko ya da don yağı). Ancak karbon zinciri uzunluğu kaynağınkine karşılık gelmelidir.

 

Yukarıda açıklanmış olan sistem, karbon zinciri uzunluğunda değişkenlik bulunan maddelerin tanımlanması için kullanılmalıdır. Belirli bir kimyasal yapıyla tanımlanabilen iyi tanımlanmış maddeler için uygun değildir.

 

Alkil tanımlayıcı, işlevsellik tanımlayıcı ve tuz tanımlayıcısına ilişkin bilgiler bu tür UVCB maddelerin isimlendirmesi için esastır. Buna ek olarak, kaynak ve işlem konusundaki bilgiler de maddenin daha kesin bir şekilde tanımlanması için kullanışlı olabilir.

 

Örnekler

Tanımlayıcılar

İsim

Alkil tanımlayıcı

İşlevsellik tanımlayıcı

Tuz tanımlayıcı

Alkil zincir uzunlukları C10-18 Yağlı asitler (karboksilik asit) Kadmiyum tuzlar

yağlı asitler (C10-18) kadmiyum tuzları

Alkil tanımlayıcı

İşlevsellik tanımlayıcı

Tuz tanımlayıcı

di-C10-18-alkil-dimetil

amonyum

klorür

di-C10-18-alkil-dimetilamonyum klorür

Alkil tanımlayıcı

İşlevsellik tanımlayıcı

Tuz tanımlayıcı

trimetil donyağı-alkil

amonyum

klorür

trimetil-donyağı alkil-amonyum klorür

4.3.2.2. Yağ veya yağ benzeri kaynaklardan elde edilen maddeler

Yağ (petrol kimyasalları) veya yağ benzeri kaynaklardan (örneğin kömür) elde edilen maddeler son derece karmaşık ve kısmen tanımlanmamış yapıdaki maddelerdir. Bu bölümde, belirli bir tür UVCB maddenin nasıl tanımlanacağı petrol kimyasalları ile gösterilmektedir. Ancak aynı yaklaşım kömür gibi yağ benzeri kaynaklardan elde edilen diğer maddelere de uygulanabilir.

 

Petrol rafine endüstrisinde kullanılan başlangıç materyalleri ham yağ veya bir veya birden fazla işlemle elde edilen herhangi bir rafineri akımı olabilir. Son ürünlerin yapısı üretimde kullanılan ham yağ (ham yağın yapısı, kökene bağlı olarak değişkenlik gösterdiği için) ve sonraki rafineri işlemlerine bağlıdır. Dolayısıyla petrol kimyasallarının yapısında doğal ve işleme bağlı bir değişkenlik bulunmaktadır.

 

İsimlendirme geleneği

Petrol kimyasallarının tanımlanması için, ismin yerleşik isimlendirme sistemine19 göre verilmesi tavsiye edilmektedir. Bu isim genellikle rafineri işlemleri, akım kaynakları ve genel yapı özelliklerinden oluşmaktadır. Maddenin ağırlıkça > 5 % oranında 4 ila 6 üyeli yoğunlaştırılmış halkalı hidrokarbonlar içermesi halinde, bu bilgi açıklamaya dahil edilecektir. EINECS numarası bulunan petrol kimyasalları için, EC envanterinde verilen isim kullanılacaktır.

2. Tanımlayıcılar

Petrol kimyasallarının tanımlanmasında kullanılan terimler ve tanımlar genel olarak akım kaynağını, rafineri işlemini, genel yapıyı, karbon numarasını, kaynama ısısını ve diğer ağırlıkla hidrokarbon türü olmak üzere diğer fiziksel özellikleri içermektedir.

KKDİK Ek-6 bölüm 2’de verilen tanımlama parametreleri belirtilmelidir. Petrol kimyasallarının kompozisyon özelliklerinden daha çok performans özellikleri doğrultusunda üretildiği bilinmektedir. Dolayısıyla isim, karbon zinciri uzunluğu, kaynama noktası, viskozite, kesme aralığı ve diğer fiziksel özellikler genel anlamda petrol kimyasalının mümkün olduğunca açık bir şekilde tanımlanması için kompozisyon bilgisine oranla daha yardımcı olacaktır.

Kimyasal kompozisyon UVCB maddeleri için birincil tanımlayıcı olmasa da, bilinmeyen bileşenler (≥ 10%) belirtilecektir ve yapı, türe özgü özelliklerle (örneğin moleküler ağırlık ölçeği, alifatikler ya da aromatikler, hidrojenleme derecesi ve diğer gerekli bilgiler) açıklanacaktır.

4.3.2.3. Enzimler

Enzimler çoğunlukla mikroorganizmaların fermantasyonuyla, ancak bazen de bitkilerden ya da hayvanlardan üretilmektedir. Fermantasyon ya da özütleme sonucu elde edilen enzimler ve sonraki arıtma aşamaları, suyun yanı sıra aktif enzim proteini ve fermantasyon artıklarından oluşan diğer bileşenleri içermektedir örneğin proteinler, peptidler, amino asitler, karbohidratlar, lipidler ve inorganik tuzlar.

Enzim proteini fermantasyon ya da özütlemeden türetilen diğer bileşenlerle (enzim proteininin kararlılığını etkilemeyen veya su hariç yapısını değiştirmeden ayrılabilen herhangi bir birlikte, tanımlama amaçlı olarak madde kabul edilmelidir.

 

Enzim maddesi tipik olarak ağırlıkça enzim proteininin ağırlıkça % 10-80’ini içermektedir. Diğer bileşenler yüzde olarak değişkenlik göstermekte ve kullanılan üretim organizması, fermantasyon aracı, fermantasyon işleminin parametreleri ve uygulanan alt arıtmaya bağlıdır ancak yapı tipik olarak aşağıdaki tabloda verilen aralıklarda olacaktır:

 

 

Aktif enzim proteini

% 10 - 80

Diğer proteinler + peptidler ve amino asitler

% 5 - 55

Karbohidratlar

% 3 - 40

Lipidler

% 0 - 5

İnorganik tuzlar

% 1 - 45

Toplam

 

100

 

Değişkenliği ve kısmen bilinmeyen yapısı dolayısıyla enzim maddesi “UVCB madde” olarak ele alınmalıdır. Enzim proteini UVCB maddenin bir bileşeni olarak ele alınmalıdır. Yüksek seviyede arıtılmış enzimler iyi tanımlanmış madde (tek bileşenli ya da çok bileşenli) olarak tanımlanabilir ve bu duruma uygun bir şekilde tanımlanmalıdır.

 

EINECS’de enzimlerin temel tanımlayıcıları katalitik faaliyetleridir. Enzimler, daha fazla özellik ya da kaynak veya substratı belirten belirli kayıtlar verilmeksizin türe özgü kayıtlar olarak listelenmektedir.

 

Örnekler

EC numarası

EINECS adı

CAS numarası

278-547-1

Proteinaz, Basillus nötr

76774-43-1

278-588-5

 

Proteinaz, Aspergillus nötr

77000-13-6

254-453-6

Elastaz (domuz pankreası)

39445-21-1

262-402-4

Mannanaz

60748-69-8

 

Avrupa Komisyonu tarafından enzimler konusunda yapılan bir çalşmada [UBA, 2000] enzimlerin uluslararası enzim isimlendirme sistemine göre tanımlanması önerilmiştir (IUBMB, Uluslararası Biyokimya ve Moleküler Biyoloji Birliği)20. Bu rehber’de bu yaklaşım kullanılmıştır ve EINECS’e oranla daha sistematik, detaylı ve kapsamlı bir enzim tanımlaması sağlanacaktır.

1. İsimlendirme geleneği

 

Enzimler IUBMB isimlendirme geleneklerine göre isimlendirilmektedir.

 

IUBMB sınıflandırma sistemi her bir enzim türü ve katalitik işlev için benzersiz bir dört basamaklı numara vermektedir (örneğin α-amilaz için 3.2.1.1)21. Her numara değişken amino asit dizilimine ve kökene sahip enzimlerden oluşabilir ancak enzim işlevselliği aynıdır. IUBMB isimlendirmesindeki isim ve numara madde tanımlaması için kullanlmalıdır. IUBMB isimlendirmesi enzimleri altı temel gruba ayırmaktadır:

1. Oksidoredüktazlar

2. Transferazlar

3. Hidrolazlar

4. Liyazlar

5. İzomerazlar

6. Ligazlar

 

Aşağıdaki örnek, IUBMB isimlendirmesine göre bir kaydın örneklenmesi için verilmektedir:

EC 3.4.22.33

Kabul edilen isim: meyve bromelain

Tepkime: Peptid bağları için geniş özellik açıklamalarıyla birlikte protein hidrolizi. Bz-Phe-Val-Arg NHMec iyi bir sentetik substrattır ancak Z-Arg-Arg-NHMec üzerinde herhangi bir faaliyet yoktur (c.f. sap bromelain)

Diğer isim(ler): meyve suyu bromelain; ananaz; bromelaz; bromelin; ekstranaz; meyve suyu bromelain; pinaz; ananas enzimi; travmanaz; meyve suyu bromelain FA2

Yorumlar: Ananas meyvesinden, Ananas comosus. Nadiren tavuk sistatin tarafından inhibite edilmektedir. Küçük molekül substratlar üzerinde benzer faaliyeti bulunan bir diğer sistein endopeptidazı olan pinguinain (daha önce EC 3.4.99.18), ilgili bitki olan Bromelia pinguin’den elde edilmektedir ancak pinguinain, tavuk sistatini tarafından inhibe olması açısından meyve bromelaininden farklılık göstermektedir [4]22. Peptidaz ailesi C1’dedir (papain ailesi). Daha önceleri EC 3.4.22.5 ve EC 3.4.22.4’e dahil edilmiştir, CAS kayıt numarası: 9001-00-7

Diğer veritabanı bağlantılar: BRENDA, EXPASY, MEROPS

Genel Referanslar:

1. Sasaki, M., Kato, T. ve Iida, S. Bitki kökenli dört tür tiol proteazı için antijenik belirleyici. J. Biochem. (Tokyo) 74 (1973) 635-637. [Medline UI: 74041600]

2. Yamada, F., Takahashi, N. ve Murachi, T. Proetinazın ananas meyvesinden alınan özellikleri ve arıtılması, meyve

bromelain FA2. J. Biochem. (Tokyo) 79 (1976) 1223-1234. [Medline UI: 76260156]

3. Ota, S., Muta, E., Katanita, Y. ve Okamoto, Y. Sap ve meyve bromelainlerinin aktif parçalarının fraksiyonasyonunun ve bazı özelliklerinin yeniden incelenmesi. J. Biochem.

(Tokyo) 98 (1985) 219-228. [Medline UI: 86008148]

 

IUBMB sistemine göre enzim sınıflandırma örnekleri

(http://www.chem.qmul.ac.uk/iubmb/enzyme/index.html)

Proteazlar aşağıdaki kriterlere göre numaralandırılmaktadır:

3. Hidrolazlar

3.4 Peptid bağları üzerinde faaliyet (peptidazlar), alt sınıflarla birlikte:

3.4.1 a-Amino-Asil-Peptid Hidrolazlar (şu anda EC 3.4.11)

3.4.2 Peptidil-Amino-Asit Hidrolazlar (şu anda EC 3.4.17)

3.4.3 Dipeptid Hidrolazlar (şu anda EC 3.4.13)

3.4.4 Peptidil Peptid Hidrolazlar (şu anda EC 3.4 içinde yeniden sınıflandırılmıştır)

 

3.4.11 Aminopeptidazlar

3.4.12 Peptidilamino-Asit Hidrolazlar ya da Asilamino-Asit Hidrolazlar (şu anda 3.4 içinde yeniden sınıflandırılmıştır)

3.4.13 Dipeptidazlar

3.4.14 Dipeptidil-peptidazlar ve tripeptidil-peptidazlar

3.4.15 Peptidil-dipeptidazlar

3.4.16 Serin-türü karboksipeptidazlar

3.4.17 Metalokarboksipeptidazlar

3.4.19 Sistein-türü karboksipeptidazlar

3.4.21 Omega peptidazlar

Serin endopeptidazlar

Ve daha fazla belirli enzimler tanımlanmaktadır:

3.4.21.1 kimotripsin

3.4.21.2 kimotripsin C

3.4.21.3 metridin

3.4.21.4 tripsin

3.4.21.5 trombin

3.4.21.6 pıhtılaşma faktörü Xa

3.4.21.7 plazmin

3.4.21.8 şu anda EC 3.4.21.34 ve EC 3.4.21.35 kapsamındadır

3.4.21.9 enteropeptidaz

3.4.21.10 akrozin

3.4.21.11 şu anda EC 3.4.21.36 ve EC 3.4.21.37 kapsamındadır

3.4.21.12 12 a-Litik endopeptidaz

…..

3.4.21.105

3.4.99 Bilinmeyen katalitik mekanizmalı endopeptidazlar

 

IUBMB numarası eklenmiş EINECS örnekleri

EC numarası

EINECS ismi

CAS numarası

IUBMB numarası

278-547-1

Proteinaz, Bacillus nötral

76774-43-1

3.4.24.28

232-752-2

Subtilizin

9014-01-1

3.4.21.62

232-734-4

Selülaz

9012-54-8

3.2.1.4

 

2. Tanımlayıcılar

 

Enzim maddeleri bunları içeren enzim proteiniyle ve diğer fermantasyon bileşenleriyle (IUBMB isimlendirmesi) tanımlanmaktadır. Enzim proteininin yanı sıra her bir belirli bileşen genellikle 1 % oranından fazla konsantrasyonlarda bulunmamaktadır. Bu belirli bileşenlerin tanımlayıcılarının bilinmemesi halinde, bir gruplandırma yaklaşımıyla belirtilebilirler (örneğin proteinler, peptidler, amino asitler, karbohidratlar, lipidler ve inorganik tuzlar). Ancak tanımlayıcıları biliniyorsa bileşenler belirtilmeli ve konsantrasyonleri % 10 oranını geçiyorsa ya da sınıflandırma, etiketleme ve/veya PBT değerlendirmesi23 için ilgili görülüyorlarsa tanımlanmalıdırlar.

 

Enzim proteinleri

Konsantredeki enzim proteinleri aşagıdakilerle tanımlanmalıdır:

• IUBMB numarası

• IUBMB kapsamında verilen isimler (sistematik isim, enzim isimleri, es. anlamllar)

• IUBMB kapsamında yapılan yorumlar

• Tepkime ve tepkime türü

• Uygun görülüyorsa EC numarası ve ismi

• Uygun görülüyorsa CAS numarası ve ismi

Enzimle başlatılan tepkime belirtilmelidir. Bu tepkime IUBMB’de tanımlanmaktadır.

Örnek

alfa.-amilaz: Polisakkarid içerikli alfa.-(1-4)-bağlantılı glikoz birimleri + H2O = maltooligosakkaridler;

üç veya daha fazla 1,4-.alfa bağlantılı d-glikoz birimi içeren polisakaridlerdeki 1,4-.alfa.-d-glikosidik endohidrolizi.

Enzim sınıfına göre, bir tepkime türü belirlenecektir. Bu oksidasyon, redüksiyon, eliminasyon, ekleme ya da tepkime ismi olabilir.

 

Örnek

alfa-amilaz: O-glikozil bağ hidrolizi (endohidroliz).

Enzim proteini dışındaki bileşenler

 

Ağırlıkça ≥ % 10 oranında bulunan ya da sınıflandırma, etiketleme veya PBT değerlendirmesi için ilgili görülen tüm bileşenler tanımlanmahdır. %10 oranında daha az olan bileşenlerin kimlikleri bir kimyasal grup olarak belirtilebilir. Tipik konsantrasyonları ya da konsantre aralıklar, diğer bir deyişle aşagıdakiler belirtilmelidir:

• (Gliko)Proteinler

• Peptidler ve Amino asitler

• Karbohidratlar

• Lipidler

• İnorganik materyal (örneğin sodyum klorür veya diğer inorganik tuzlar)

Bir enzim konsantresinin diğer bileşenlerinin yeterli bir şekilde tanımlanmasının yararlı görülmediği durumlarda, üretim organizmasının ismi (cins ve tür ya da uygun görülüyorsa genetik tip) biyolojik kökenli diğer UVCB maddeler için verilmelidir.

Mevcut bulunuyorsa, örneğin işlevsel parametreler (en iyi pH ya da optimum sıcaklık değerleri ve aralığı), kinetik parametreler (belirli faaliyetler ya da devir numarası), ligandlar, ürünler ve kofaktörler gibi ilave parametreler de verilebilir.

 

 

5. MADDELERİN AYNILIĞININ KONTROLÜ İÇİN KRİTERLER

 

Değişik imalatçılar/ithalatçıların maddelerinin aynı olup olmadığı kontrol edilirken, uyulması gereken bazı kurallar bulunmaktadır. EINECS’in kurulmasında uygulanan bu kurallar maddenin tanımlanması ve isimlendirilmesine ve bu özel madde için ortak kayıt ettiren bulurken esas olarak kabul edilmektedir.7.16.24.25. Ancak, aynı olarak kabul edilmeyen maddeler, uzman görüşüne başvurularak yapısal anlamda ilişkili olarak kabul edilebilir. Yine de, bilimsel olarak gerekçelendirildiğinde bu maddeler için veri paylaşımı mümkün olabilir. Ancak bu rehberin konusu bu değildir, Veri Paylaşımı Rehberinde anlatılmaktadır.

 

• Tek bileşenli maddeler için geçerli olan “≥ %80” kuralı ve çok bileşenli maddeler için geçerli olan “< %80/≥ %10” kuralı uygulanmalıdır.

 

Maddenin teknik, saflık ya da analitik dereceleri arasında herhangi bir ayırım yapılmamaktadır. “Aynı” madde, değişik miktarda safsızlıkla birlikte herhangi bir üretim sürecinin tüm derecelerine sahip olabilir. Ancak iyi tanımlanmış maddeler normal olarak temel bileşenleri içermeli ve izin verilen tek safsızlık üretim sürecinden türetilenler ile (detaylar için bakınız Bölüm 4.2) maddenin kararlılığının korunması için gerekli olan katkı maddeleri olmaldır.

 

• Bileşiklerin hidratlanmış ve susuz formları kayıt amacı doğrultusunda aynı madde olarak kabul edilecektir.

 

Örnekler

 

İsim ve formül

Bakır sülfat (Cu . H2O4S)

 

CAS numarası

7758-99-8

 

EC numarası

231-847-6

 

Kural

 

Sülfürik asit bakır (2+) salt (1:1),

Pentahidrat

(Cu.H2O4 S 5 H2O)

7758-99-8

 

 

 

 

 

Bu madde susuz formunun kaydı ile kapsanmıştır. (EC no: 231-847-6)

 

Hidratlı ve susuz formlar farklı kimyasal isimler ve farklı CAS numaralarına sahiptir. (6)’te yer alan maddenin susuz formunun kaydı için özel hükümlerin nasıl kullanılacağı hakkında detaylı bilgiler Veri Sunum El Kitabı Bölüm 18-“KKDİK uyarınca kayıt için KKS’de madde kimliği nasıl raporlanır?” da verilmiştir.

 

• Asitler ya da bazlar ve bunların tuzları farklı maddeler olarak kabul edilecektir.

 

 

Örnekler

EC numarası

İsim

Kural

201-186-8

Perasetik asit

C2H4O3

Bu madde örneğin sodyum tuzu (EINECS 220-624-9) ile aynı kabul edilmeyecektir.

220-624-9

Sodyum glikolat

C2H4O3 . Na

Bu madde karşılık gelen asidi ile aynı kabul edilmeyecektir (EINECS 201-186-8)

202-426-4

2-Kloranilin C6H6ClN

Bu madde örneğin benzenamin, 2-kloroanilin hidrobromid (1:1) (C6H6ClN . HBr) gibi maddelerle aynı kabul edilmeyecektir.

• Tekil tuzlar (örneğin sodyum ya da potasyum) farklı maddeler olarak kabul edilecektir.

 

Örnekler

EC numarası

İsim

Kural

208-534-8

Sodyum benzoat

C7H5O2 . Na

Bu madde örneğin potasyum tuzuyla aynı kabul edilmeyecektir (EINECS 209-481-3)

209-481-3

Potasyum benzoat

C7H5O2 . K

Bu madde örneğin sodyum tuzuyla aynı kabul edilmeyecektir (EINECS 208-534-8)

• Dallanmış ya da lineer alkil zincirler farklı maddeler olarak kabul edilecektir.

 

Örnekler

EC numarası

İsim

Kural

295-083-5

 

Fosforik asit, dipentil ester, dallanmış ve lineer

 

Bu madde, bireysel kimyasallar olan fosforik asit, dipentil ester, dallanmış ya da fosforik asit, n-dipentil ester ile aynu olarak kabul edilmeyecektir.

 

 

• Dallanmış gruplar IUPAC isminde olduğu şekilde belirtilecektir. Alkil gruplar içeren maddeler, daha fazla bilgi olmadan, başka bir şekilde belirtilmediği takdirde yalnızca dallanmmaış lineer zincirleri kapsayacaktır.

 

Örnekler

EC numarası

İsim

Kural

306-791-1

Yağlı asitler, C12-16

Yalnızca lineer ve dallanmamış alkil grupları bulunan maddeler aynı madde olarak kabul edilecektir

279-420-3

Alkoller, C12-14

 

288-454-8

Aminler, C12-18-alkilmetil

 

 

• İzo, neo, dallanmış ve bunun gibi ilave terimlerin kullanıldığı alkil gruplar, bu gibi özellikleri belirtilmeyen maddelerle aynı madde olarak kabul edilmeyecektir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Örnekler

EC numarası

İsim

Kural

266-944-2

Gliseridler, C12-18

Bu madde SDA madde ismiyle: C12-C18 trialkil gliserid ve SDA Rapor Numarasıyla: 16-001-00 tanımlanmaktadır

Bu madde, herhangi bir konumda dallı olan doymuş alkil zincirleri bulunan C12-18-izo maddesiyle aynı olarak kabul edilmeyecektir.

 

• Açık bir şekilde belirtilmeksizin, asitler ya da alkoller ve benzer maddelerdeki alkil zincirlerin yalnızca doymuş zincirleri temsil ettiği kabul edilecektir. Doymamış zincirler bu şekilde belirtilecektir ve farklı maddeler olarak kabul edilecektir.

 

Örnekler

EC numarası

İsim

Kural

200-313-4

Stearik asit, saf C18H36O2

Bu madde, saf oleik asitle ayn madde olarak kabul edilmeyecektir. C18H34O2 (EINECS 204-007-1)

 

 

• Kiral merkezli maddeler

 

Yalnızca bir kiral merkezli maddeler sol veya sağ formlarda (enantiyomerler) bulunabilir. Bunun karşıtı bir belirtinin bulunmadığı durumlarda, kimyasal madenin, her iki formun eşit (rasemik) bir karışımı olduğu varsayılır.

 

Örnekler

EC numarası

İsim

Kural

201-154-3

2-kloropropan-1-ol

Tekil enantiyomerler olan (R)-2-kloropropan-1-ol ve (S)-2-kloropropan-1-ol bu girişe eşit olarak kabul edilmez.

 

Maddenin tek bir enantiyomerik formla zenginleştirildiği durumlarda, çok bileşenli madde kuralları uygulanacaktır.

 

Çok kiral merkezli maddeler 2n formunda var olabilir (n, kiral merkez numarasıdır). Bu değişik formlar farklı fiziko-kimyasal, toksikolojik ve/veya ekotoksikolojik özelliklere sahip olabilir. Ayrı maddeler olarak ele alınmalıdırlar.

 

• İnorganik katalizörler

 

İnorganik katalizörler karışımlar olarak kabul edilmektedir. Tanımlama amaçlı olarak, parça metaller ya da metalik bileşikler farklı maddeler olarak kabul edilmelidir (kullanım belirtilmeksizin).

 

 

 

 

 

 

Örnekler

 

İsim

Kural

 

 

Kobalt oksit-alüminyum oksit katalizörü

Ayrı ayrı aşağıdaki gibi tanımlanmalıdırlar:

- Kobalt II oksit

- Kobalt III oksit

- Alüminyum oksit

- Alüminyum kobalt oksit

 

• Aynı IUBMB numarasına sahip olan enzim konsantreleri, zararlılık özelliklerinin önemli ölçüde değişmemesi ve aynı sınıflandırmanın garantilenmesi kaydıyla, farklı üretim organizmaları kullanmalarına rağmen aynı madde olarak kabul edilebilir.

 

Çok bileşenli maddeler

 

KKDİK’te, imal edilmiş maddenin kayıt ettirilmesini gerektirir. Maddenin imalatı sırasındaki farklı adımların ne dereceye kadar “imalat” tanmına gireceği duruma göre verilen bir karardır (örneğin farklı saflaştırma veya damıtma aşamalar). Çok bileşenli bir madde üretilmişse, kayıt ettirilmelidir (tek tek bileşenlerin kaydında kapsanmamışsa, bakınız bölüm 4.2.2.4); örneğin difulorobenzenin izomerik karışımı üretilmişse, “diflorobenzen” bir izomerik karışım olarak kayıt ettirilmelidir. Öte yandan, çok bileşenli maddeler için, maddenin zararlılık profilinin tek tek bileşenlerin bilgileriyle yeterli bir şekilde açıklanıp açıklanamadığının test edilmesine gerek duyulmamaktadır. Eğer farklı izomerler olan 1,2-Diflorobenzen, 1,3-Diflorobenzen ve 1,4-Diflorobenzen üretilmişse ve daha sonra karıştırılmışsa, tek tek izomerler kayıt edilmeli ve izomerik karışım karışım olarak kabul edilmelidir.

 

A, B ve C temel bileşenlerinden oluşan bir çok bileşenli madde, A ve B temel bileşenlerinin bir çok bileşenli maddesi ya da A, B, C ve D’nin bir tepkime kütlesi ile aynı kabul edilmeyecektir.

 

• Çok bileşenli bir madde, yalnızca tek tek bileşenlerin bir alt kümesine sahip olan bir maddeye eşit kabul edilmez.

 

Örnekler

EC numarası

İsim

Kural

207-205-6

2 5-Diflorotoluen

Bu iki madde, tüm olası izomerlerin yalnızca bir alt kümesi oldukları için diflorotoluenin izomerik karışımıyla aynı olarak kabul edilmez.

207-211-9

2 5-Diflorotoluen

 

 

 

 

 

• Çok bileşenli bir maddenin kayıt edilmesi tek tek bileşenleri kapsamamaktadır.

 

Örnekler

EC numarası

İsim

Kural

208-747-6

1,2-Dibromoetilen

Bu madde, cis- ve -trans izomerlerin bir karışımını tarif etmektedir. Tekil maddeler olan (1Z)-1,2-Dibromoetan ve (1E)-1,2-Dibromoetan, bu izomerik karışımın kaydı ile kapsanmaz.

 

UVCB maddeler

 

• Bileşenlerin dar bir ölçekte dağıldığı UVCB maddeler geniş kompozisyonlu maddelerle aynı kabul edilmeyecektir ve aynı şekilde bu ifadenin tersi de geçerli olacaktır.

 

Örnekler

EC numarası

İsim

Kural

288-450-6

Aminler, C12-18-alkil, asetatlar

“Aminler, C12-14-alkil, asetatlar” ya da ”aminler, C12-20-alkil, asetatlar” veya “aminler, dodesil (C12-alkil), asetatlar” veya yalnızca çift sayılı alkil zincirleri bulunan maddeler, bu maddeye eşit olarak kabul edilmemektedir.

 

 

• Tür/cinsle karakterize edilen maddeler, bir diğer tür/cinsten izole edilmiş olan maddelerle aynı kabul edilmemektedir.

 

 

Örnekler

EC numarası

İsim

Kural

296-286-1

Gliseridler, ayçiçek yağı di-

Bu madde gliseridler, soya di- (EINECS: 271-386-8), ya da gliseridler don yağı di- (EINECS: 271-388-9) ile aynı kabul edilmemektedir

232-401-3

Keten tohumu yağı, epoksitlenmiş

Bu madde oksitlenmiş keten tohumu yağı (EINECS: 272-038-8), ya da maleatlanmış keten tohumu yağı (EINECS: 268-897-3), veya epoksitlenmiş hint yağı (EINECS’de listelenmemiştir) ile aynı kabul edilmemektedir.

 

• Arıtılmış bir özüt ya da konsantre, özütten farklı bir madde olarak kabul edilmemektedir.

 

Örnekler

EC numarası

İsim

Kural

232-299-0

Kolza yağı

Özütler ve bunların fiziksel olarak değiştirilmiş türevleri. Öncelikli olarak yağ asitleri olan erukik, linoleik ve oleic asitten oluşur. (Brassica napus, cruciferae)

 

“(Z)-Dokos-13-enoik asit (erukik asit)” kimyasalı “kolza yağı” kimyasalının bir bileşenidir. Erukik asit, kolza yağından izole edilmiş saf bir madde olduğu için kolza yağıyla aynı kabul edilmemektedir; erukik asidin kendi EINECS kaydı bulunmaktadır (204-011-3).

Palmitik asit, oleik asit, linoleik asit, linolenik asit, erukik asit ve ekosenik asidin izole edilmiş karışımları, yağın bütününü temsil etmedikleri için kolza yağıyla aynı kabul edilmemektedirler.

 

 

6. ÖN MBDF VE SORGULAMADA MADDE KİMLİĞİ

 

Maddelerin nasıl tanımlanacağı ve isimlendirileceği konusundaki rehberlik bu rehberin 4. Bölümünde verilmektedir. Bu bilgiler, maddelerin KKDİK ve SEA’nın amacı dahilinde aynı olup olmadığının belirlenmesi için kullanılmalıdır. Maddelerin ön Madde Bilgi Değişim Forumu (ön-MBDF) bildiriminin yapılması ve maddelerin sorgulanması konularında bu bilgiler daha da detaylanmaktadır.

 

Madde 5’e göre, KKDİK Yönetmeliği kapsamında yükümlülüğünü yerine getiren tüm imalatçılar ya da ithalatçılar, diğer imalatçılar ve ithalatçılarla müzakerelerini içeren tüm işlemleri için Üçüncü Kısım uyarınca üçüncü taraf temsilcileri görevlendirebilir.

6.1. ÖN –MBDF

 

Ön-MBDF sürecinin amacı, ayn maddenin farklı kayıt ettirenleri, özellikle omurgalı hayvanlar üzerindeki testler olmak üzere çeşitli çalışmaları tekrarlamalarının önüne geçilmesi için bir araya getirmektir.

 

Ön-MBDF hakkında daha fazla bilgi http://kimyasallar.csb.org.tr adresinde yer alan Veri paylaşım rehberinde bulunabilir.

6.2. SORGULAMA

 

31/12/2021’den itibaren potansiyel kayıt ettirenin söz konusu madde için daha önce bir kayıt işlemi yapılmış olup olmadığını Bakanlıktan öğrenme görevi bulunmaktadır. (KKDİK Madde 24). Bu sorgulama aşağıdakileri içerecektir:

 

• Kullanım yerleri istisnai tutulmak üzere, KKDİK Ek-6 bölüm 1’de belirtildiği şekilde potansiyel kayıt ettirenin kimliği;

• KKDİK Ek-6 bölüm 2’de belirtildiği şekilde maddenin kimliği;

• Hangi bilgi gerekliliklerinin, potansiyel kayıt ettirenin omurgalı hayvanları içeren yeni çalışmalar gerçekleştirmesini gerektireceği;

• Hangi bilgi gerekliliklerinin potansiyel kayıt ettiren tarafından yeni çalışmaların gerçekleştirilmesini gerektireceği.

 

Potansiyel kayıt ettiren bu rehberin 4. bölümünde belirtilen kurallar uyarınca maddenin ismini ve kimliğini belirtecektir.

 

Bakanlık, söz konusu maddenin daha önce kayıt ettirilmiş olup olmadığını belirleyecektir. Bu ayrıca bu rehberin 4. Bölümünde yer alan kurallar uygulanarak yapılacaktır. Sonuç potansiyel kayıt ettirene ve bir önceki kayıt ettirene (eğer varsa) bildirilecektir.

 

 

 

 

 

7. ÖRNEKLER

 

Aşağıdaki sayfalarda verilen örnekler yalnızca, kullanıcının bu rehber ile nasıl çalşabileceğinin örneklenmesi amacını taşımaktadır. KKDİK konusundaki görevlerle alakalı gerçek örnekler teşkil etmemektedirler.

 

Aşağıdaki örnekler dahil edilmiştir:

 

• “Dietil peroksidikarbonat” ayrca stabilize edici bir aracı olarak işlev gören bir çözücüyü de içeren tek bileşenli bir madde örneğidir (bakınız Bölüm 7.1);

• “Zolimidin” tek bileşenli ya da çok bileşenli bir madde olarak tanımlanabilecek bir madde örneğidir (bakınız Bölüm 7.2);

• Üretim tepkimesi sırasında oluşan “izomer karışımı”, çok bileşenli maddelere örnek olarak verilmiştir (bakınız Bölüm 7.3).

• “Koku AH”, konsantrasyon aralıkları bulunan beş bileşenin bir tepkime kütlesi olarak tanımlanabilen ve değişik özelliklerle üretilen bir madde örneğidir (Bölüm 7.4). Ayrıca %80 ve %10 kuralının gerekçelendirilmiş bir sapması olarak örnek verilmektedir;

• Montmorilonit ilave fiziksel özelliklerin belirlenmesini gerektiren iyi tanımlanmış bir madde örneği olarak içeren metalik olmayan “mineraller” Bölüm 7.5’de verilmiştir.

• “Uçucu lavendula yağı” bitkilerden elde edilen bir UVCB madde örneğidir (Bölüm 7.6);

• “Kasımpatı yağı ve izole izomerleri”, daha fazla işlenmiş olan biyolojik kökenli UVCB maddelere örnektir (Bölüm 7.7);

• “Fenol, izopropile, fosfat" tam olarak tanımlanamayan değişken UVCB maddelere bir örnektir (Bölüm 7.8);

• “Kuaterner amonyum bileşikleri" karbon zinciri uzunluğunda değişkenlik gösteren maddelere bir örnektir (Bölüm 7.9);

• “Petrol maddelerine” iki örnek olan gaz karışım akımı ve gaz yağlar Bölüm 7.10’da verilmektedir;

• İki örnek olarak, lakkaz ve amilaz enzimlerinin nasıl tanımlanacağı Bölüm7.11’de verilmektedir.

7.1. DİETİL PEROKSİKARBONAT

 

“Dietil peroksikarbonat” maddesi (EC 238-707-3, CAS 14666-78-5, C6H10O6) izododekanda (EC 250-816-8, CAS 31807-55-3) 18 % solüsyon olarak üretilmektedir. İzododekan ayrca patlayıcı özelliklere karşı stabilize edici bir ajan olarak da işlev görmektedir. Maddenin tasarruflu bir şekilde kullanılmasını garantileyen olası en yüksek konsantre %27’lik bir solüsyondur.

 

Yukarda belirtilen madde kayıt amaçlı olarak nasıl isimlendirilmeli ve tanımlanmalıdır?

 

KKDİK’teki madde tanımına göre, maddenin kararlılığını etkilemeksizin ya da yapısını değiştirmeksizin ayrılabilen çözücüler hariç tutulmalıdır. Yukarıdaki durumda olduğu gibi, izododekan ayrca bir stabilize edici işlevi görmekte ve maddenin patlayıcı özellikleri dolayısıyla tamamen ayrılamamaktadır. Dolayısıyla da izododekan yalnızca bir çözücü olarak değil ayrıca bir katkı maddesi olarak kabul edilmelidir. Ancak madde halen bir tek bileşenli madde olarak kabul edilmelidir. Dolayısıyla madde, güvenli kullanımı garanti eden olası en yüksek konsantrede bir solüsyon olarak kayıt edilmelidir:

Dietil peroksikarbonat (üst limit: 27%; tipik konsantrasyon: 22%). İzodekan, “Katkı maddeleri” bölümünde rapor edilmeli ve stabilizasyon işlevi belirtilmelidir.

7.2. ZOLİMİDİN

 

Üretilen metalonik solüsyon “zolimidin” (EC 214-947-4; CAS 1222-57-7, C14H12N2O2S) ve “imidazol” (EC 206-019-2; CAS 288-32-4, C3H4N2) içermektedir. “Metanol” çözücü çıkarıldıktan ve üretim işlemi en iyi hale getirildikten sonra, madde halen %74-86 aralığında zolimidin ve %4-12 aralığında imidazol saflığı içermektedir.

 

Yukarıda açıklanan madde kayıt için nasıl tanımlanmalı ve isimlendirilmelidir?

 

KKDİK’teki madde tanımına göre, maddenin kararlılığını etkilemeksizin ya da yapısını değiştirmeksizin ayrılabilen çözücüler hariç tutulmalıdır. Yukarıdaki durumda olduğu gibi, metanol herhangi bir zorlukla karşılaşılmaksızın ayrılabilmektedir ve çözücü olmadan madde kayıt edilmelidir.

 

Genel olarak birden fazla temel bileşenin > %80 orannda bulunması halinde, bir madde tek bileşenli madde olarak kabul edilecektir. Birden fazla temel bileşenin > %10 ve < %80 oranında bulunması durumunda ise bir madde, çok bileşenli madde olarak kabul edilmektedir. Eşik değerleri aşıldığı ya da eşik değerlerin altında kalındığı için yukarıdaki örnek bir sınır durumu teşkil etmektedir. Dolayısıyla madde tek bileşenli “zolimidin” ya da “zolimidin” ve “imidazolün bir tepkime kütlesi, çok bileşenli madde olarak kabul edilebilir.

 

Bu gibi bir sınır durumunda, maddenin temel bileşenlerinin tipik konsantrasyonu maddenin en iyi ne kadar tanmlanabileceğinin belirlenmesi için kullanılabilir: örneğin,

 

(1) Zolimidin için tipik konsantrasyon = %77 ve imidazol için= %11 ise maddenin zolimidin ve imidazolün bir tepkime kütlesi olarak kabul edilmesi tavsiye edilmektedir;

(2) Zolimidin için tipik konsantrasyon = %85 ve imidazol için = %5 ise maddenin tek bileşenli “zolimidin” maddesi olarak kabul edilmesi tavsiye edilmektedir.

(3) Tipik konsantrasyonların, üretim sürecinin kontrol altına alınamayan geniş ölçeklerle sonuçlanması dolayısıyla türetilememesi halinde, maddenin çok bileşenli bir madde olarak kabul edilmesi tavsiye edilmektedir.

7.3. İZOMERLERİN KARIŞIMLARI

 

Söz konusu madde, imalat süreci sırasında oluşan iki izomerin bir karışımıdır (tepkime kütlesi). Farklı izomerler EINECS için raporlanmıştır. 67/548/EEC sayılı Direktif, maddelerin piyasaya arzını düzenlemektedir. Maddenin imalat şekli önemli olmadığından, karışım EINECS’deki iki farklı izomer kaydı kapsamındaydı. KKDİK imal edilmiş maddelerin kayıt edilmesini gerektirmektedir. Maddenin imalatı sırasında uygulanan değişik aşamaların ne dereceye kadar “imalat” ifadesi kapsamına girdiğinin belirlenmesi duruma göre değişmektedir. İzomer karışımı çok bileşenli bir madde olarak kayıt edilmişse, maddenin zararlılık profili, tek tek bileşenlerin bilgileri ile yeterli bir şekilde açıklanabilir.

 

1. İsim ve diğer tanımlayıcılar

 

 

 

IUPAC ismi ya da diğer uluslararası

Kimyasal isim

aşağıdakilerin tepkime kütlesi

2,2'-[[(4-metil-1H-benzotriazol-1-il)metil]imino]bisetanol ve

2,2'-[[(5-metil-1H-benzotriazol-1-il)metil]imino]bisetanol

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

(kimyasal maddenin) diğer isimleri

2,2'-[[(metil-1H-benzotriazol-1-il)metil]imino]bisetanol

 

 

 

 

Etanol, 2,2'-[[(metil-1H-benzotriazol-1-

 

 

 

il)metil]imino]bis- ve suyun tepkime kütlesi

 

 

 

Etanol, 2,2'-[[(metil-1H-benzotriazol-1-il)metil]imino]bis- (9CI)

 

 

 

İzomerik bileşik

 

 

 

 

 

(kimyasal maddenin) EC numarası

EC ismi

EC açıklaması

 

Karışım EINECS’e raporlanmadığı için bu karışımın EC numarası yoktur

 

 

Ancak kimyasal madde, bileşenleri için EINECS kapsamına giriyordu

 

 

 

(279-502-9, 279-501-3). Dolayısıyla karışım bir faz içi kimyasal madde

 

 

 

olarak kabul edilmelidir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

(kimyasal maddenin) CAS numarası

CAS ismi

yok

yok

 

 

 

 

 

 

 

 

 

(A bileşeninin) EC numarası

EC ismi

EC açıklaması

279-502-9

2,2'-[[(4-metil-1H-benzotriazol-1-il)metil]imino]bisetanol

/

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

(B bileşeninin) EC numarası

EC ismi

EC açıklaması

279-501-3

2,2'-[[(5-metil-1H-benzotriazol-1-il)metil]imino]bisetanol

/

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

(A bileşeninin) CAS numarası

CAS ismi

80584-89-0

Etanol, 2,2'-[[(4-metil-1H-benzotriazol-1-il)metil]imino]bis-

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

(B bileşeninin) CAS numarası

CAS ismi

80584-88-9

Etanol, 2,2'-[[(5-metil-1H-benzotriazol-1-il)metil]imino]bis-

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Diğer tanımlama kodu

Referans

ENCS numarası 5-5917

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2. Bileşim bilgisi-temel bileşenler

 

Temel bileşenler

 

 

 

IUPAC ismi

CAS numarası

EC numarası

Mol. Formül

Hill yöntemi

Tipik kons. (%a/a)

Kons. aralığı (%a/a)

A

Etanol, 2,2'-[[(4-metil-1H-benzotriazol-1-il)metil]imino]bis-

Etanol, 2,2'-[[(5-

metil-1H-

benzotriazol-1-

Etanol, 2,2’-[[(4-metil-1H-benzotriazol-1-il)metil]imino]bis-

80584-89-0

279-502-9

C12H18N4O2

60

50-70

B

Etanol, 2,2’-[[(5-metil-1H-benzotriazol-1-il)metil]imino]bis-

80584-88-9

279-501-3

C12H18N4O2

40

30-50

 

 

Temel bileşenler

 

EC ismi

EC açıklaması

A

2,2'-[[(4-metil-1H-benzotriazol-1-il)metil]imino]bisetanol

/

B

2,2'-[[(5-metil-1H-benzotriazol-1-il)metil]imino]bisetanol

/

 

 

Temel bileşenler

 

CAS ismi

CAS numarası

A

Etanol, 2,2'-[[(4-metil-1H-benzotriazol-1-il)metil]imino]bis-

80584-89-0

B

Etanol, 2,2'-[[(5-metil-1H-benzotriazol-1-il)metil]imino]bis-

80584-88-9

 

 

 

 

 

 

 

Temel bileşenler

 

Moleküler formül CAS yöntemi

Yapısal formül

SMILES kodu

A

/

 

OCCN(CCO)Cn2nnc1cc(C)ccc12

B

/

 

OCCN(CCO)Cn2nnc1c(C)cccc12

 

 

Temel bileşenler

 

Moleküler ağırlık [g mol-1]

Moleküler ağırlık aralığı

A

250

/

B

250

/

 

7.4. KOKU AH

 

Koku AH, gama (izo-alfa) metil iyonon ve izomerlerinden oluşmaktadır. İzomer oranı açısından değişen üç değisik kalitede üretilmektedir (A, B ve C özellikleri).

 

Aşağıdaki tabloda farklı özelliklerin genel bir değerlendirmesi yapılmaktadır.

 

Koku AH’nin farklı kalitelerinin bileşimi

 

Konsantrasyon aralığı [%]

A Kalite

B Kalite

C Kalite

Genel aralıklar

gama (izo-alfa) metil iyonon

80 - 85

65 - 75

50 - 60

50 - 85

delta (izo-beta) metil iyonon

6 - 10

3 - 7

3 - 7

3 - 10

alfa n-metil iyonon

3 - 11

10 - 20

20 - 30

3 - 30

gama n-metil iyonon

0.5 - 1.5

2 - 4

2 - 4

0.5 - 4

beta n-metil iyonon

0.5 - 1.5

4 - 6

5 - 15

0.5 -15

Pseudo metil iyononlar

0.5 - 1.5

1 - 3

1 - 3

0.5 - 3

Madde tanımlaması için farklı seçenekler bulunmaktadır:

• A kalite gama (izo-alfa) metil iyon izomerini en az %80 oranında içermektedir ve dolayısıyla da safsızlık niteliği taşiyan diğer izomerlerle birlikte gama (izo-alfa) metil iyon izomeri esas alındığında tek bileşenli bir madde olarak kabul edilmelidir.

• B ve C kalite gama (izo-alfa) metil iyon izomerini en az %80’den daha az bir oranda ve diğer izomerleri de > 10% oranında içermektedir. Dolayısıyla çok bileşenli maddeler olarak kabul edilmelidir:

• B kalite: safsızlık niteliği taşıyan diğer izomerlerle birlikte gama (izo-alfa) metil iyonon (65-75 %) ve alfa-n-metil iyononun (%10-20) bir tepkime kütlesi olarak.

• C kalite: safsızlık niteliği taşıyan diğer izomerlerle birlikte gama (izo-alfa) metil iyonon (50-60 %) ve alfa-n metil iyononun (%20-30) [beta n-metil iyonon (%5-15) de olabilir] bir tepkime kütlesi olarak.

 

Kompozisyon değişkendir ve bazen bir izomer > 10% oranında (dolayısıyla normal olarak temel bileşen olarak nitelendirilmektedir) ve bazen de < 10% (dolayısıyla da safsızlık olarak nitelendirilmektedir) oranında bulunmaktadır. Farklı özelliklerin ayrı ayrı kayıt edilmesi mümkündür. Bu şekilde üç kayıt işlemi yapılacağı anlaşılmaktadır. Ancak bilgilerin çapraz okuma yaklaşımından geçirilmesi de gerekçelendirilebilir.

 

Alternatif olarak şu şekillerde de düşünülebilir:

 

• İki alt kalitede birlikte tek bileşenli bir madde olarak tek bir kayıt. Bu durumda alt özellikler % 80 kuralından sapma gösterecektir (bakınız Bölüm 4.2.1);

• 5 izomerin (çok bileşenli madde) tanmlanmış bir tepkime kütlesi olarak tek bir kayıt. Bu durumda bazı izomerler (temel bileşenler), temel bileşenleri safsızlıktan ayırt eden % 10 kuralından sapma göstermektedir (bakınız Bölüm 4.2.2).

• Yapıdaki değişkenliğin her bir izomer için tam ölçek dahilinde olduğu tanmlanmiş bir tepkime kütlesi olarak bir kayıt.

 

Aşağıdakilerin de göz önünde bulundurulması önemli olabilir:

• Üç kalitenin aynı ya da son derece benzer fiziko-kimyasal özelliklere sahip olması

• Üç kalitenin benzer kullanım ve maruz kalma senaryolarına sahip olması

• Tüm özelliklerin aynı zarar etiketi ve sınıflandırmasına sahip olması ve güvenlik bilgi formlarıyla güvenlik raporlarının içeriklerinin aynı olması

• Mevcut test verilerinin (ve ilerideki testlerin) üç özelliğin değişkenliğini kapsaması

 

Bu örnekte, maddenin tanımlaması 5 izomerin (çok bileşenli madde) tanımlanmış bir tepkime kütlesi olarak yapılmaktadır. %80 (bakınız Bölüm 4.2.1) ve %10 (bakınız Bölüm 4.2.2) kuralından sapma yapıldığı için, bir gerekçelendirmeye ihtiyaç duyulmaktadır. Tüm özellikler bu şekilde üretildiğinden, her birisinin yapısı kayıt dosyasında belirtilmelidir. Ancak resmi koşullar altında, en az iki kayıt ettirenin bulunması gereklidir: (1) Gama (izo-alfa) metil iyonon ve (2) gama (izo-alfa) metil iyonon ve alfa-n-metil iyononun tepkime kütlesi.

 

Madde tanımlaması

 

Koku AH, aynı nitel ancak farklı nicel yapılardaki üç farklı kalitede üretilmektedir (A, B ve C). Üç kalitede, bir kayıt dosyasında çok bileşenli bir madde için açıklanmıştır. Bu durumdan, %80 ve %10 kuralının sıkı bir şekilde uygulanmadığı sonucu çıksa da (1) mevcut test bilgileri üç özelliğin değişkenliğini kapsadığı için, (2) üç özellik benzer fiziko-kimyasal karakteristiklere sahip olduğu için, (3) tüm özellikler aynı zararlılık sınıflandırması ve etiketine sahip olduğu için ve (4) üç özellik benzer kullanım ve maruz kalma senaryolarına sahip olduğu için (dolayısıyla da benzer kimyasal güvenlik raporlarna sahip olduklar için) çok bileşenli madde kaydı gerekçelendirilmektedir.

 

1. İsim ve diğer tanımlayıcılar

 

IUPAC ismi ya da uluslararası diğer kimyasal isim

Aşağıdakilerin tepkime kütlesi 3-metil-4-(2,6,6-trimetil-2-siklohekzen-1-il)büt-3-en-2-on; 3-metil-4-(2,6,6-trimetil-1-siklohekzen-1-il)büt-3-en-2-on; [R-(E)]-1-(2,6,6-trimetil-2-siklohekzen-1-il)pent-1-en-3-on; 1-(6,6-metil-2-metilenesikloheks-1-il)pent-1-en-3-on; 1-(2,6,6-trimetil-1-siklohekzen-1-il)pent-1-ten-3-on

Diğer isimler

Metil İyonon Gama Kalite A

Metil İyonon Gama Kalite B

Metil İyonon Gama Kalite C

EC numarası

EC adı

EC açıklaması

Yok

/

/

CAS numarası

CAS adı

Yok

/

 

 

2. Kompozisyon bilgisi – temel bileşenler

 

Teoride, ilave entiomerlerin bulunması olasıdır. Ancak aşağıdaki izomerler analiz edilmiştir:

 

Temel bileşenler

 

 

IUPAC ismi

CAS numarası

EC numarası

Mol. formül Hill yöntemi

Min. kons.

(%a/a)

Maks. kons. (%a/a)

A

3-metil-4-(2,6,6-trimetil-2-siklohekzen-1-il)büt-3-en-2-on

127-51-5

204-846-3

C14H22O

50

85

BC

 

 

3-metil-4-(2,6,6-trimetil-1-siklohekzen-1-il)büt-3-en-2-on

79-89-0

201-231-1

C14H22O

3

10

 

[R-(E)]-1-(2,6,6-trimetil-2-siklohekzen-1-il)pent-1-en-3-on

127-42-4

204-842-1

C14H22O

3

30

DE

 

1-(6,6-metil-2-metilensikloheks-1-il)pent-1-en-3-on

yok

yok

C14H22O

0.5

4

 

1-(2,6,6-trimetil-1-siklohekzen-1-il)pent-1-en-3-on

127-43-5

204-843-7

C14H22O

0.5

15

 

 

 

 

 

 

Temel bileşenler

 

Diğer isimler:

A

alfa-iso-metil iyonon; gama metil iyonon

B

beta-iso-metil iyonon; delta metil iyonon

C

alfa-n-metil iyonon

D

gama-n-metil iyonon

E

beta-n-metil iyonon

 

 

Temel bileşenler

 

EC ismi

EC açıklaması

A

3-metil-4-(2,6,6-trimetil-2-siklohekzen-1-il)-3-büten-2-on

/

B

3-metil-4-(2,6,6-trimetil-1-siklohekzen-1-il)-3-büten-2-on

/

C

[R-(E)]-1 -(2,6,6-trimetil-2-siklohekzen-1 -il)pent-1-en-3 -on

/

D

1-(2,6,6-trimetil-2-siklohekzen-1-il)pent-1-en-3-on

/

E

1-(2,6,6-trimetil-1-siklohekzen-1-il)pent-1-en-3-on

/

 

 

Temel bileşenler

 

CAS ismi

CAS numarası

A

3-Büten-2-on, 3-metil-4-(2,6,6-trimetil-2-siklohekzen-1-il)-

127-51-5

B

3-Büten-2-on, 3-metil-4-(2,6,6-trimetil-1-siklohekzen-1-il)-

79-89-0

C

1-Penten-3-on, 1-[(1R)-2,6,6-trimetil-2-siklohekzen-1-il)]-, (1E)-

127-42-4

D

yok

yok

E

1-Penten-3-on, 1-(2,6,6-trimetil-1-siklohekzen-1-il)-

127-43-5

 

 

Temel bileşenler

 

 

Diğer tanımlama kodu

Referans

A

2714 07.036

FEMA

AB Tat Kaydı

B

07.041

AB Tat Kaydı

C

2711 07.009

FEMA

AB Tat Kaydı

D

yok

yok

E

2712 07.010

FEMA

AB Tat Kaydı

 

 

 

 

 

 

 

 

Temel bileşenler

 

Moleküler ağırlık / gmol1

Moleküler ağırlık aralığı

A

206.33

/

B

206.33

/

C

206.33

/

D

206.33

/

E

206.33

/

 

3. Yapı bilgisi – Safsızlıklar ve katkı maddeleri

 

Safsızlıklar

 

IUPAC ismi

CAS numarası

EC numarası

Mol. formül

Tipik konsantrasyon (%w/w)

Konsantrasyon aralığı (%w/w)

F

 

 

 

 

 

 

Belirtilmemiş safsızlıkların sayısı: Belirtilmemiş safsızlıkların toplam konsantrasyonu:

11 (sahte metil iyononlar) 0.5 – 3%w/w

Katkı maddeleri

 

IUPAC ismi

CAS numarası

EC numarası

Mol. formül

Tipik konsantrasyon (%w/w)

Konsantrasyon aralığı (%w/w)

G

Bütillenmiş

Hidroksitoluen

(BHT)

128-37-0

204-881-4

C15H24O

0.1

0.05 – 0.15

 

 

 

 

 

4. Farklı kalitelere ilişkin bilgiler

 

Aşağıda, beş temel bileşenin üç farklı kalitedeki aralıkları verilmektedir:

 

 

Konsantrasyon aralığı [%]

Kalite A

Kalite B

Kalite C

gama (izo-alfa) metil iyonon

80 - 85

65 - 75

50 - 60

delta (izo-beta) metil iyonon

6 - 10

3 - 7

3 – 7

alfa n-metil iyonon

3 - 11

10 - 20

20 - 30

gama n-metil iyonon

0.5 - 1.5

2 - 4

2 - 4

beta n-metil iyonon

0.5 - 1.5

4 - 6

5 - 15

pseudo metil iyononlar

0.5 - 1.5

1 - 3

1 - 3

7.5. MİNERALLER

 

Mineraller, kendilerine özgü bir dizi kimyasal kompozisyona, kristal forma (son derece kristalden şekilsize doğru) ve fiziko-kimyasal özellikler sahip olan ve yer kabuğunda bulundukları haldeki inorganik bileşenlerin bir kombinasyonu olarak tanımlanmaktadır.

 

Mineraller, kimyasal olarak değiştirilmemişlerse (Madde 4(1)(aa)) ve doğada bulunan madde tanımını karşılıyorlarsa (Madde 4(1)(h)) kayıttan muaftırlar. Bu durum, örneğin safsızlıkların giderilmesi için bir kimyasal işlem ya da süreç veya fiziksel mineralojik dönüşüme girmiş olsalar da, kimyasal yapısı değişmeden kalan mineraller için de geçerlidir.

 

Bazı mineraller kimyasal kompozisyonlarıyla eşsiz bir şekilde açıklanabilse de (çok bileşenli ve tek bileşenli maddeler için bakınız Bölüm 4.2.1 ve 4.2.2), diğerleri için tek başına kimyasal yapı bu maddelerin benzersiz bir şekilde tanımlanmaları için yeterli değildir (bakınız Bölüm 4.2.3).

 

Diğer çok veya tek bileşenli maddelerden farklı olarak, minerallerin tanımlanması kimyasal kompozisyonları ve iç yapılarını esas almalıdır (örneğin X ışını kırınımıda görüntülendiği şekilde), çünkü bunlar birlikte mineralin özünü oluşturmakta ve fiziko-kimyasal özelliklerini belirlemektedir.

 

Diğer çok bileşenli maddeler söz konusu olduğunda, tanımlama için mineralin CAS numarası kullanılacaktır (diğer bir deyişle, inorganik bileşenleri bir kombinasyonu). Sistematik mineraloji ile belirlendiği şekilde inorganik bileşenlerin CAS numaraları, farklı bileşenlerin tanımlanması için kullanılmaktadır. Belirli tek bir bileşen üretilecekse (tek bileşenli bir madde), bu maddenin CAS numarası tanımlama için kullanılacaktır. Örneğin:

 

• Kaolin minerali (EINECS: 310-194-1, CAS: 1332-58-7) temel olarak birincil ve ikincil kaolinitlerden (EINECS: 215-286-4, CAS: 1318-74-7) oluşmaktadır ve bunlar da hidratlı alüminosilikat killeridir.

Örneğin tek bir Kaolon bileşeninin üretilmesi için Kaoline bir rafine işlemi uygulanması halinde, maddedeki Kaolinitlerin CAS-/EINECS- numarası EINECS: 215-286-4, CAS: 1318-74-7 olacaktır.

 

• EINECS’de “Kolloidal bir kildir. Öncelikli olarak montmorilonitten oluşur” ifadesiyle tanımlanan bentonit minerali (EINECS: 215-108-5, CAS: 1302-78-9) , tamamen olmasa da yüksek oranda inorganik bir bileşik olan Montmorilonit içermektedir (EINECS: 215-288-5, CAS: 1318-93-0).

 

Bu durumda saf Montmorilonit (EINECS: 215-288-5, CAS: 1318-93-0) üretilecektir ve kimyasal madenin tanımlanmasında kullanılan CAS numarası Montmorilonitinki olacaktır.

 

Bentonit (EINECS: 215-108-5, CAS: 1302-78-9) ve Montmorilonitin (EINECS: 215-288-5, CAS: 1318-93-0) aynı madde olarak kabul edilmediklerinin altı çizilmelidir.

 

Sonuç olarak mineraller genelde, kombinasyon içindeki inorganik bileşenlere göre isimlendirilmektedir. Tek bileşenli ya da çok bileşenli olarak kabul edilebilirler (Bölüm 4.2.1 ve 4.2.2’deki genel rehberlik bilgileri). Bazı mineraller tamamen kimyasal yapılarıyla tanımlanamaz ancak yeterli bir şekilde tanımlanmaları için ek fiziksel özellik ya da işlem parametreleri gerektirir (bakınız Bölüm 4.2.3). Aşağıdaki tabloda bazı örnekler verilmiştir.

 

Mineral örnekleri

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Mineraller için gerekli analitik bilgiler

 

Element yapısı

Kimyasal yapı, bileşenlerin sayıları ve mineraldeki oranlarına

bakılmaksızın, mineralin yapısına ilişkin genel bir fikir vermektedir.

Geleneksel olarak, kimyasal yapı oksitlerle ifade edilmektedir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Spektral veri (XRD ya da dengi)

XRD ya da diğer tekniklerle, mineraller kristal yapıları esas alınarak

tanımlanmaktadır. Minerali tanımlayan XRD ya da IR zirve noktalarının

özellikleri, analitik yöntemin ya da bibliyografik referansın kısa bir de

açıklamasıyla birlikte verilmelidir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tipik fiziko-kimyasal özellikler

Mineraller, tanımlamalarının tamamlanmasını sağlayan kendilerine has fizyo-kimyasal

özelliklere sahiptir, örneğin:

-

Çok düşük sertlik

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

-

Kabarma kapasitesi

 

 

 

-

Diatomit şekilleri (optik mikroskop)

 

 

 

- Çok yüksek yoğunluk

 

 

-

Yüzey alanı (nitrojen emilimi)

 

 

 

 

7.6. LAVANDIN GROSSO ESANS YAĞI

 

Esans yağlar, bitkilerden elde edilen maddelerdir. Dolayısıyla da esans yağlar botanik olarak türetilmiş olan maddelerle karakterize edilebilir.

 

Genel olarak botanik olarak türetilmiş maddeler, bir bitkinin ya da bitkinin bir kısmının özütleme, damıtma, presleme, fraksiyon alma, saflaştırma, konsantre etme ya da fermentasyon gibi bir işlemden geçirilmesiyle elde edilen, botanik olarak türetilmiş karmaşık doğal maddelerdir. Bu maddelerin kompozisyonları cins, tür, büyüme koşullar ve kaynakların hasat dönemleri ile uygulanan islemlere bağlıdır.

 

Esans yağlar, çok bileşenli maddelerde uygulandığı gibi temel bileşenleriyle tanımlanabilir. Ancak esans yağlar, birçok faktöre (cins, tür, büyüme koşullar, hasat dönemi uygulanan işlemler) bağlı olarak değişkenlik gösteren yüzlerce bileşenden oluşabilir. Dolayısıyla da temel bileşenlerin bir açıklaması genellikle bu UVCB maddelerin tanımlanması için yeterli değildir. Esans yağlar bitki kaynağıyla ve Bölüm 5.3.1’de açıklandığı şekilde işleme prosesiyle tanımlanmalıdır (UVCB alt türü 3 kullanlarak).

 

Birçok durumda, esans yağlar için endüstriyel standartlar bulunmaktadır (bu, birçok esans yağ için ISO Standartlarıdır). Ek olarak, standartlara ilişkin bilgi de verilebilir. Ancak maddenin tanımlanmasında, kimyasalın üretildiği hali esas alınmalıdır.

 

Aşağıdaki örnekte, bir ISO Standardı bulunan “Lavandin grosso” esans yağı tanımlanmaktadır (ISO 8902-1999).

 

 

 

1. İsimler ve diğer tanımlayıcılar

 

Kaynak

 

Tür

Lavendula hybrida grosso (Lamiaceae)

 

Proses

 

Maddenin imalatı için kullanılan (biyo)kimyasal reaksiyon proseslerinin açıklanması

Lavendula hybrida grosso (Lamiaceae)’nun çiçek açan kısımlarının su buharında damıtılması ve daha sonra esans yağın sudan ayrılması;

 

Sonraki ayırma işlemi kendiliğinden gelişen, ayrılan yağın kolay bir şekilde izole edilmesini sağlayan ve normalde ayırıcıda (Floransa imbiği) yer alan fiziksel bir işlemdir. Damıtma işleminin bu aşamasında ısı 40 °C civarındadır.

 

İsim

IUPAC ismi ya da diğer uluslar arası kimyasal isim

Lavendula hybrida grosso (Lamiaceae)’nun esans yağı

 

 

 

 

 

 

 

EC numarası

 

EC ismi

 

EC açıklaması

 

 

 

297-385-2

 

Lavanta, Lavandula hybrida grosso, özt.

 

Lavandula hybrida grosso, Labiatae26’dan elde edilen özütler ve

eriyikler, somutlar, mutlaklar, esans yağlar, oleo reçineler,

terpenler, terpensiz fraksiyonlar, damıtıklar, artıklar gibi bunların fiziksel olarak değiştirilmiş özütleri.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

CAS numarası

 

CAS ismi

93455-97-1

 

Lavanta, Lavandula hybrida grosso, ext.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2.Kompozisyon bilgisi – bilinen bileşenler

 

Bilinen bileşenler

 

KiKimyasal isim

EC

CAS

IUPAC

diğer

Numara

EC

CAS

Mol. Formül

Hill yöntemi

Tipik kons.

% (a/a)

Kons. aralığı

% (a/a)

A

EC

linalil asetat

CAS

1,6-Oktadien-3-ol, 3,7-dimetil-asetat

IUPAC

3,7-Dimetil okta-1,6-dien-3-il

asetat

EC

204-116-4

CAS

115-95-7

C12H20O2

33

28 – 38

 

 

B

EC

linalol

CAS

1,6-oktadİen-3-ol, 3,7-dimetil-

IUPAC

3,7-Dimetil okta-1,6-dien-3-ol

EC

201-134-4

CAS

78-70-6

C10H18O

29,5

24 – 35

C

EC

Bornan-2-on

CAS

Bisiklo[2.2.1] heptan-2-on, 1,7,7-

trimetil-

IUPAC

1,7,7-Trimetilbisiklo[2.2.1]-2-heptanon

Diğer

kamfor

EC

200-945-0

CAS

76-22-2

C10H16O

7

6-8

D

EC

Sineol

CAS

2-oksabisiklo [2.2.2]oktan, 1,3,3-trimetil-

IUPAC

1,3,3-Trimetil-2-oksabisiklo[2.2.2]oktan

Diğer

1,8-sineol

EC

207-431-5

CAS

470-82-6

C10H18O

5,5

4 – 7

E

EC

P-ment-1-en-4-ol

CAS

3-Siklohekzen-1-ol, 4-metil-1-(1-metiletil)-

IUPAC

1-(1-Metiletil)-4-metil-3-siklohekzen-1-ol

Diğer

terpinen-4-ol

EC

209-235-5

CAS

562-74-3

C10H18O

3,25

1,5 – 5

F

EC

2-İzopropenil-5-metilheks-4-enil asetat

CAS

4-Hekzen-1-ol, 5-metil-2-(1-metiletenil)-, asetat

IUPAC

2-(1-Metiletenil)-5-metilheks-4-en-1-ol

Diğer

(±)-Lavandulol asetat

EC

247-327-7

CAS

25905-14-0

C12H20O2

2,25

1,5 – 3

 

G

EC

DL-borneol

CAS

Bisiklo[2.2.1]heptan-2-ol, 1,7,7-trimetil-, (1R,2S,4R)-rel-

IUPAC

(1R,2S,4R)-rel-1,7,7-trimetil bisiklo[2.2.1]heptan-2-ol

Diğer

borneol

EC

208-080-0

CAS

507-70-0

C10H18O

2,25

1,5 – 3

H

EC

Karyofilen

CAS

Bisiklo[7.2.0]undek-4-en, 4,11,11-trimetil-8-metilen-, (1R,4E,9S)-

IUPAC

(1R,4E,9S)-4,11,11-trimetil-8-metilen bisiklo[7.2.0]undek-4-en

Diğer

trans-beta-karyofil

EC

201-746-1

CAS

87-44-5

C15H24

1,75

1 - 2,5

I

EC

(E)-7,11-dimetil-3-metilendodeka-1,6,10-trien

CAS

1,6,10-Dodekatrien, 7,11-dimetil-3-metilen-, (6E)-

IUPAC

(E)-7,11-Dimetil-3-metilen-1,6,10-dodekatrien

Diğer

trans-beta-farnesen

EC

242-582-0

CAS

18794-84-8

C15H24

1,1

0,2 – 2

J

EC

(R)-p-menta-1,8-dien

CAS

siklohekzen, 1-metil-4-(1-metiletenil)-, (4R)-

IUPAC

(4R)-1-Metil-4-(1-metiletenil)siklohekzen

Diğer

limonen

EC

227-813-5

CAS

5989-27-5

C10H16

1

0,5 – 1,5

 

K

EC

3,7-dimetilokta-1,3,6-trien

CAS

1,3,6-Oktatrien, 3,7-dimetil-

IUPAC

3,7-Dimetilokta-1,3,6-trien

Diğer

sis-beta-okimen

EC

237-641-2

CAS

13877-91-3

C10H16

1

0,5 – 1,5

Bilinen bileşenler ≥ %10

 

Bilinen bileşenler

 

EC ismi

EC açıklaması

A

Linalil asetat C12H20O2

 

B

Linalol C10H18O

 

 

Bilinen bileşenler

 

CAS ismi

İlgili CAS numarası

A

Linalil asetat C12H20O2

115-95-7

B

Linalol C10H18O

78-70-6

 

Bilinen bileşenler

SMILES kodu

 

Moleküler Formül

CAS yöntemi

Yapısal formül

 

A

C12H20O2

 

 

 

 

B

C10H18O

 

 

 

 

Bilinen bileşenler

 

Moleküler ağırlık

Moleküler ağırlık aralığı

A

196.2888

/

B

154.2516

/

7.7. KASIMPATI YAĞI VE İZOLE EDİLMİŞ İZOMERLERİ

Bir şirketin, (1:10) su/etanol karışımı içeren bir çözücüyle birlikte Chrysanthemum cinerariafolim, Compositae’nin yapraklarından ve tomurcuklarından kasımpatı yağı ürettiğini düşünelim. Özütleme sonrasında çözücü ortadan kaldırılır ve “saf” özüt, sonuçta kasımpatı yağını oluşturacak olan rafine etme işlemlerinden geçirilir.

 

Buna ilaveten, aşağıdakilerin bir tepkime kütlesi olarak iki izomer özütten izole edilir:

 

Jasmolin I

(Siklopropankarboksilik asit, 2,2-dimetil-3-(2-metil-1-propenil)-, (1S)-2-metil-4-

okso-3-(2Z)-2-pentenil-2-siklopenten-1-il ester, (1R,3R)-; CAS numarası 4466-14-2) ve

 

Jasmolin II

(Siklopropankarboksilik asit, 3-[(1E)-3-metoksi-2-metil-3-okso-1-propenil]-2,2-dimetil-, (1S)-2-metil-4-okso-3-(2Z)-2-pentenil-2-siklopenten-1-ilester, (1R,3R)-; CAS numarası 1172-63-0

 

Bunun yanı sıra, şirket Jasmolin I ve II’nin izomerik tepkime kütlesini sentezlemeye karar verir. Şirket aşağıdaki soruları sormaktadır:

 

1. Kasımpatı yağı, kayıt amaçlı olarak nasıl tanımlanmalıdır?

2. İzole izomerler olan Jasmolin I ve II’nin, yağın kaydı kapsamına giren bir tepkime kütlesi bulunuyor mu?

3. İki izomerin sentezlenmis olan karışımı, kasımpatı yağından izole edilmiş olan izomerlerin bir karışımı ile aynı kabul edilebilir mi?

 

1. Kasımpatı yağı, kayıt amaçlı olarak nasıl tanımlanır?

 

Kasımpatı yağı, kimyasal yapısıyla yeterli bir şekilde tanımlanamayan UVCB bir madde olarak kabul edilmektedir (detaylı rehberlik bilgisi için Bölüm 4.3’e bakınız). Kaynak ve işlem gibi di��er tanımlama parametreleri de gereklidir. Kasımpatı yağı biyolojik yapıdadır ve tanımlanması tür, elde edildiği organizmanın bölümü ve rafine işlemiyle (çözücüyle özütleme) yapılmalıdır. Ancak bileşenlerin kimyasal yapıları ve kimlikleri bilindikleri ölçüde belirtilmelidir.

 

Aşağıdaki bilgiler, maddenin yeterli bir şekilde tanımlanması için gerekli sayılmaktadır:

 

Maddenin ismi

Chrysanthemum cinerariafolium, Compositae; su ve etanolle (1:10) özütlenen, tomurcuk ve yapraklardan elde edilen yağ

Kaynak

 

Cins, tür, alt tür

Kasımpatı, cinerariafolium, Compositae

Bitkinin yağ için kullanılan kısmı

Tomurcuklar ve yapraklar

İşlem

 

Üretim yöntemi

Özütleme, sonrasında ezme işlemi

Özütleme için kullanılan solvent

Su:etanol (1:10)

Yapı bilgisi –% ağırlık olarak bilinen bileşenler

Bileşenin ismi

EC-no

CAS-no

Min %

Maks %

Piretrin I:

2-metil-4-okso-3-(penta-2,4-dienil) siklopent-2-enil [1R-[1α[S*(Z)],3β]]-krizantemat

204-455-8

121-21-1

30

38

Piretrin II:

2-metil-4-okso-3-(penta-2,4-dienil) siklopent-2-enil [1R-[1α[S*(Z)],3β]]-3-(3-metoksi-2-metil-3-oksoprop-1-enil)-2,2-dimetilsiklopropankarboksilat

204-462-6

121-29-9

27

35

Sinerin I:

3-(but-2-enil)-2-metil-4-oksosiklopent-2-enil 2,2-dimetil-3-(2-metilprop-1-enil)siklopropankar-boksilat

246-948-0

25402-06-6

5

10

Sinerin II:

3-(but-2-enil)-2-metil-4-oksosiklopent-2-enil 2,2-dimetil-3-(3-metoksi-2-metil-3-oksoprop-1-

enil)siklopropan karboksilat

204-454-2

121-20-0

8

15

Jasmolin I:

2-metil-4-okso-3-(pent-2-enil)siklopent -2-enil [1R-[1α [S*(Z)],3β]]-2,2-di metil-3-(2-metilprop-1-enil)siklo propankarboksilat

yok

4466-14-2

4

10

Jasmolin II:

2-metil-4-okso-3-(pent-2-enil)siklo pent-2-en-1-il [1R-[1α [S*(Z)],3β (E)]]-2,2-dimetil-3-(3-metoksi-2-metil-3-oksoprop-1-enil)siklopropankarboksilat

yok

1172-63-0

4

10

Bunun yanı sıra madde, %1’in altında 40 bileşen içermektedir.

 

Maddenin ayrca, altı temel bileşeni bulunan iyi tanımlanmış. bir madde olarak tanımlanmasının düşünülmesi olasıdır (Piretrin I, Piretrin II, Sinerin I, Sinerin II, Jasmolin I ve Jasmolin II’nin tepkime kütlesi).

 

Üretim süreci yalnızca “ezme” olacaksa, madde “doğada meydana gelen bir madde” olarak ele alınacak ve Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik’e göre zararlı olarak sınıflandırılmıyorsa kayıt işleminden muaf tutulacaktır.

 

2. İzole edilmiş izomerler olan Jasmolin I ve II’nin tepkime kütlesi yağın kaydı kapsamına giriyor mu?

 

İzole izomerler olan Jasmolin I ve II’nin tepkime kütlesi, tek bileşenlerin UVCB maddelerin bütünü kapsamına girmemesi ve bu ifadenin tersinin de geçerli olması dolayısıyla, Chrysanthemum cinerariafolium, Compositae yağının kaydı kapsamına girmemektedir. Jasmolin I ve II’nin tepkime kütlesi farklı bir madde olarak kabul edilmektedir.

 

Jasmolin I ve Jasmolin II’nin tepkime kütlesi, iki temel bileşeni bulunan çok bileşenli bir madde olarak kabul edilebilir (detaylı bilgi için bakınız Bölüm 4.2.3).

 

Aşağıdaki bilgiler, maddenin yeterli bir şekilde tanmlanması için gerekli görülmektedir:

 

Maddenin IUPAC ismi

Aşağıdakilerin tepkime kütlesi

(2-metil-4-okso-3-(pent-2-enil)siklopent -2-enil [1R-[1α [S*(Z)],3β]]-2,2-di metil-3-(2-metilprop-1-enil)siklo propankarboksilat)

ve

(2-metil-4-okso-3-(pent-2-enil)siklopent-2-en-1-il [1R-[1α [S*(Z)],3β (E)]]-2,2-dimetil-3-(3-metoksi-2-metil-3-oksoprop-1-enil)siklopropankarboksilat)

Diğer isim

Jasmolin I ve Jasmolin II’nin tepkime kütlesi

Maddenin saflığı

95 – 98% (w/w)

Yapı bilgisi – % ağırlık olarak temel bileşenler

 

Bileşenin ismi

EC-no

CAS-no

Min%

40

Maks %

60

Jasmolin I:

2-metil-4-okso-3-(pent-2-enil)siklopent -2-enil [1R-[1α [S*(Z)],3β]]-2,2-di metil-3-(2-metilprop-1-enil)siklo propankarboksilat

yok

4466-14-2

 

 

 

 

Moleküler formül

 

 

 

 

Yapısal formül Moleküler ağırlık

 

 

 

C22H30O5

 

M = 374 g/mol

 

 

Jasmolin II:

2-metil-4-okso-3-(pent-2-enil)siklo pent-2-en-1 -il [1R-[1α[S*(Z)], 3β (E)]]-2,2-dimetil-3-(3-methoksi-2-metil-3-okzoprop-1-enil)siklopropankarboksilat

yok

1172-63-0

35

65

Moleküler formül

 

 

 

 

 

 

Yapısal formül

 

Moleküler ağırlık

 

 

 

 

 

 

 

 

 

C21H30O3

M = 330 g/mol

 

 

 

 

 

 

3. İki izomerin sentezlenmiş karışımı (tepkime kütlesi), kasımpatı yağından izole edilen izomerlerin karışımıyla aynı kabul edilebilir mi?

 

Kimyasal olarak iyi tanımlanmış ve bileşenleri itibariyle yeterli bir şekilde tanımlanan maddeler için, maddenin bir özüt olup olmadığı ya da bir kimyasal işlemden sentezlenip sentezlenmediği önemli değildir. Dolayısıyla da temel bileşenlerin konsantrasyon aralıklarının aynı kalması kaydıyla, farklı imalat işlemleriyle türetilmiş olsalar dahi, Jasmolin I ve Jasmolin II’nin sentezlenmiş tepkime kütlesi kasımpatından izole edilen izomer karışımıyla aynı kabul edilebilir.

 

4. Sonuç

 

İki madde tanımlanmıştır:

 

1. Chrysanthemum cinerariafolium, Compositae; su:etanolle (1:10) özütlenerek, ezilmiş yapraklar ve tomurcuklardan elde edilen yağdır.

2. Maddenin imalat sürecinden bağımsız olarak, Jasmolin I ve Jasmolin II izomerlerinin tepkime kütlesi.

 

Yukardaki maddelerin yalnzca bitki koruma ya da biyosidal amaçlı olarak kullanılacak olması halinde, bu kimyasallar KKDİK kapsamında kayıt ettirilmiş olarak kabul edilecektir (KKDİK Madde 16).

7.8. FENOL, İZOPROPİLLENMİŞ, FOSFAT

 

Fenol, izopropillenmiş, fosfat (3:1), izopropillenmiş öğenin tam olarak tanımlanamadığı bir UVCB maddedir.

 

1. İsim ve diğer tanımlayıcılar

 

IUPAC ismi ya da diğer uluslararası kimyasal isim

Fenol, izopropillenmiş, fosfat (3:1)

Diğer isimler

Fenol, izopropillenmiş, fosfat

Fenol, izopropillenmiş, fosfat (3:1) (propilenin fenole1:1 mol oranı esas alınarak)

EC numarası

EC ismi

EC açıklaması

273-066-3

Fenol, izopropillenmiş, fosfat (3:1)

/

CAS numarası

CAS ismi

68937-41-7

Fenol, izopropillenmiş, fosfat (3:1)

 

 

2. Bileşim bilgisi – temel bileşenler

 

IUPAC ismi

CAS numarası

EC numarası

Mol. formül

Hill yöntemi

Tipik kons. aralığı (%a/a)

Kons. aralığı (%a/a)

Fenol, izopropillenmiş, fosfat (3:1)

68937-41-7

273-066-3

Belirtilmemiş

 

 

 

Temel bileşenler

EC ismi

EC açıklaması

Fenol, izopropillenmiş, fosfat (3:1)

/

CAS ismi

CAS numarası

Fenol, izopropillenmiş, fosfat (3:1)

68937-41-7

7.9. KUATERNER AMONYUM BİLEŞİKLERİ

 

Bir şirketin aşağıdaki maddeleri sentezlediğini düşünelim:

 

Madde A

Kuaterner amonyum bileşikleri, di-C10-18-alkildimetil, klorürler

EC numarası 294-392-2

CAS numarası 91721-91-4

Karbon zinciri uzunluğu dağılımı:

C10 10%

C11 5.5%

C12 12%

C13 7.5%

C14 18%

C15 8%

C16 24%

C17 7%

C18 8%

 

Madde B

Kuaterner amonyum bileşikleri, dikoko alkildimetil, kloridler

EC numarası 263-087-6

CAS numarası 61789-77-3

Bu maddenin tam yapısı şirket tarafından bilinmemektedir.

 

Madde C

Didodesildimetilamonyum bromür

 

Madde D

Didodesildimetilamonyum klorür

 

Madde E

Madde E, Didodesildimetilamonyum bromür ve Didodesildimetilamonyum klorürün bir tepkime kütlesi olarak imal edilmiştir (madde C ve D’nin tepkime kütlesi)

 

Madde F

Kuaterner amonyum bileşikleri, di-C14-18-alkildimetilamonyum, klorürler

EC numarası 268-072-8

CAS numarası 68002-59-5

 

Karbon zinciri uzunluğu dağılımı:

C14 20%

C15 10%

C16 40%

C17 10%

C18 20%

 

Madde G

Kuaterner amonyum bileşikleri, di-C4-22-alkildimetil, klorürler

Karbon zinciri uzunluğu dağılımı (tek üs bir çift bağı, çift üs ise üçlü bağları belirtmektedir):

C4 0.5%

C6 3.0%

C8 6.0%

C10 10.0%

C12 12.0%

C14 24.0%

C16 20.0%

C18 16.0%

C18’ 2.0%

C18” 0.5%

C20 4.0%

C22 2.0%

 

Şirket bu noktaya kadar isimlendirme için yalnızca B maddesini kullanmaktadır (Kuaterner amonyum bileşikleri, dikoko alkildimetil klorürler, EC numarası 263-087-6, CAS numarası 61789-77-3), çünkü bu madde tüm maddeler için en uygunudur (A’dan G’ye maddeler). şirket, tüm maddelerin (A’dan G’ye) B maddesinin tek kaydı kapsamına girip giremeyeceğini bilmek istemektedir.

 

1. Genel düşünceler

 

Yağlardan, hayvan kökenli yağlardan veya bunların yerini alan sentetiklerden türetilen hidrokarbonlar (parafinler, olefinler) karbon zinciri uzunluklarıyla, kökenleriyle (alkil tanımlayıcı) ya da işlevsel bir grupla (işlevsel tanımlayıcı) tanımlanmaktadır, örneğin: klorür. Örnek olarak C8-C18 karbon zinciri uzunluğu aşağıdakilere işaret etmektedir:

 

doymuş

lineer (dallanmamış)

dar kapsamlı bir dağılım geniş bir dağılımı kapsamaz ve tam tersi de geçerlidir ancak tüm karbon numaraları dahildir (C8, C9, C10, C11,…., C18)

Aksi takdirde şu şekilde belirtilmelidir:

doymamış (C16 doymamış)

dallanmış (C10 dallanmış)

çift numaralı (C12-18 çift numaralı)

 

Kaynakla tanımlanan karbon zincirleri, kaynakta meydana gelen dağılımında oluşmalıdır, örneğin don yağı alkil aminleri:

 

Don yağı alkil aminleri, aşağıdaki karbon zinciri uzunluğu dağılımına sahip olan, %99 birincil lineer zincirli alkil aminlerdir (Ullmann, 1985) [tek üs çift bağı, ikili üs ise üçlü bağı belirtmektedir]:

 

C12

% 1

C14

% 3

C14’

% 1

C15

% 0.5

C16’

% 29

C16"

% 3

C17

% 1

C18

% 23

C18’

% 37

C18”

% 1.5

 

2. Madde, kayıt amaçlı olarak nasıl tanımlanmahdır?

Aşağıda, her bir madde, iki maddenin aynı kabul edilip edilemeyeceğine karar verilmesi için (şimdiye kadar isimlendirme için kullanılan) B maddesiyle karşılaştırılmaktadır.

 

A ve B maddelerinin karşılaştırılması

Aşağıdaki karbon zinciri uzunluklar dağılımı B maddesindeki “koko” için verilebilir (Ullmann, 1985) [tek bir üs çift bir bağı, ikili üs üçlü bir bağı belirtmektedir]:

 

C6 %0.5

C8 %8

C10 %7

C12 %50

C14 %18

C16 %8

C18 %1.5

C18’ %6

C18” %1

 

Dolayısıyla da A maddesinin karbon zinciri uzunluğu dağılımı, B maddesindeki “koko” için karbon zinciri uzunluğu dağılımından sapmaktadır. İki maddenin nitel ve nicel yapılar birbirinden önemli ölçüde sapma gösterdiği için, aynı kabul edilemezler.

 

B ve C maddelerinin karşılaştırılması

 

B maddesi “kuaterner amonyum bileşikleri, dikoko alkildimetil, klorürler” farklı karbon zinciri uzunluklarına sahip olan bileşenlerin bir karışımını belirtirken (C6’dan C18’e, çift numaralı, lineer, doymuş ve doymamış), C maddesi anyonlu (bromür), tek bir tanımlanmış. ve doymuş zincir uzunluğuna sahip (C12) tek bir bileşeni belirtmektedir. Dolayısıyla da C maddesi B maddesiyle aynı kabul edilemez.

 

B ve D maddelerinin karşılaştırılması

 

B maddesi “kuaterner amonyum bileşikleri, dikoko alkildimetil, klorürler” farklı karbon zinciri uzunluklarına sahip olan bileşenlerin bir karışımını belirtirken (C6’dan C18’e, çift numaralı, lineer, doymuş ve doymamış), D maddesi aynı anyonlu (klorür) tek bir tanımlanmış ve doymuş zincir uzunluğuna sahip (C12) tek bir bileşeni belirtmektedir. Tek bir bileşenin, belirli bir bileşeni içeren bir karışımın kapsamına giremeyeceği için ve tam tersi de olamayacağı için, B ve D maddeleri aynı kabul edilemez.

 

B ve E maddelerinin karşılaştırılması

 

E maddesi, C ve D maddelerinin bir karışımıdır. Her ikisi de C12 doymuş zincir uzunluğuna fakat farklı anyonlara (bromür ve klorür) sahiptir. B maddesi “kuaterner amonyum bileşikleri, dikoko alkildimetil, klorürler” farklı karbon zinciri uzunluklarına sahip olan bileşenlerin bir karışımını (C6’dan C18’e, çift numaralı, lineer, doymuş ve doymamış) ve anyon olarak da klorürü belirtmektedir. Ancak E maddesi yalnızca ilave anyon olarak bromürler birlikte C12 karbon zinciri uzunluğuna sahiptir. Dolayısıyla da E ve B maddeleri aynı kabul edilemez. Sonuç olarak E maddesi için ayrı bir kayıt yapılması gerekmektedir.

 

B ve F maddelerinin karşılaştırılması

F maddesi “kuaterner amonyum bileşikleri, di-C14-18-alkildimetilamonyum, kloridler” değişik karbon zinciri uzunluğuna sahip olan bileşenlerin bir karışımıdır ( (C14’den C18’e tek ve çift numaralı). F maddesi, B maddesiyle karşılaştırıldığında yapı ve karbon zinciri dağılımı açılarından farklılık göstermektedir. F maddesi, C15- ve C17 karbon zincirlerine ek olarak dar ölçekli karbon zinciri uzunluğu dağılımına sahiptir. Dolayısıyla B ve F maddeleri aynı kabul edilemez.

 

B ve G maddelerinin karşılaştırılması

B ve G maddeleri, karbon zinciri dağılımları yaklaşık olarak aynı aralıkta olduğu için son derece benzerdir. Ancak G maddesi ek olarak C4, C20 ve C22 karbon zinciri uzunluklarına sahiptir. Dolayısıyla B ve G maddeleri aynı kabul edilemez.

 

3. Sonuç

Hidrokarbonlar (parafinler, olefinler), yalnızca üç açıklayıcının (alkil, işlevsel ve tuz) hepsi aynı olunca aynı madde olarak kabul edilirler. Dolayısıyla da bu maddeler yalnızca B maddesinin kaydı kapsamına giremez.

7.10. PETROL KİMYASALLARI

 

Bölüm 4.3.3.2’de verilen belirli UVCB rehberlik bilgileri kullanılarak, iki örneğe yer verilmiştir.

7.10.1. Gaz karıştırma akımı (C4-C12)

 

1. İsim ve diğer tanımlayıcılar isim

 

IUPAC ismi ya da diğer uluslararası kimyasal isim

Nafta (petrol), katalitik olarak dönüştürülmüş

 

 

 

Kaynak

 

Akım kaynağının tanımı ya da açıklaması

Ham petrol

 

Proses

 

 

Rafine işlemi açıklaması

 

Katalitik dönüştürme işlemi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Karbon aralığı

 

C4-C12

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kaynama noktası ölçeği ya da kesim

 

30˚C ila 220˚C

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Diğer fiziksel özellikler, örneğin viskozite

 

40˚C’de 7 mm2/s’nin altında (Akışkanlık)

 

 

 

 

 

 

 

 

EC numarası

273-271-8

 

 

 

CAS numarası

68955-35-1

 

 

 

EC ismi/CAS ismi

 

Nafta (petrol), Katalitik dönüştürülmüş

 

 

 

EC açıklaması/CAS açıklaması

 

Katalitik bir dönüştürme işleminin ürünlerinin damıtılmasıyla

 

 

 

 

 

elde edilen hidrokarbonların karmaşık bir bileşimidir. Ağırlıklı

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

olarak karbon numaraları C4 ila C12 aralığında bulunan ve 30˚C

 

 

 

 

 

ila 220˚C (90°F ila 430°F) arasında kaynayan hidrokarbonlardan

 

 

 

 

 

oluşmaktadır. Göreceli olarak büyük miktarda aromatik ve dallı

 

 

 

 

 

zincirli hidrokarbonlar içerir. Bu akımın hacim olarak 10 % ya

 

 

 

 

 

da daha fazla oranda benzen içermesi olasıdır.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2. Bileşim bilgisi

 

Bilinen bileşenler

IUPAC ismi

CAS numarası

EC numarası

Kons. aralığı (% a/a)

Benzen

71-43-2

200-753-7

1-10

Toluen

108-88-3

203-625-9

20-25

Ksilen

1330-20-7

215-535-7

15-20

7.10.2. Gaz yağları (petrol)

 

1. İsim ve diğer tanımlayıcılar

 

IUPAC ismi ya da diğer uluslararası kimyasal isim

Gaz yağları (petrol), ağır atmosferik

 

Kaynak

Akım kaynağının tanımlaması ya da açıklaması

Ham yağ

İşlem

 

Rafine işlemi açıklaması

Atmosferik damıtma

Karbon aralığı

C7 - C35

Kaynama noktası aralığı ya da kesim

121°C ila 510°C

Diğer fiziksel özellikler, örneğin akışkanlık

40˚C’de 20 mm2/s (Viskozite)

EC numarası

CAS numarası

EC ismi/CAS ismi

 

EC açıklaması/CAS açıklaması

272-184-2

68783-08-4

Gaz yağları (petrol), ağır atmosferik

 

Ham yağım damıtılmasından elde edilen hidrokarbonların karmaşık bir bileşimidir. Ağırlıklı olarak karbon numaraları C7 ila C35 arasında bulunan ve ortalama 121 ˚C ila 510 ˚C (250°F ila 950°F) arasında kaynayan hidrokarbonlardan oluşur.

 

2. Kimyasal bileşim

 

Mevcut bilgi bulunmamaktadır.

7.11. ENZİMLER

 

Bölüm 4.3.2.3’de verilen belirli UVCB rehberlik bilgileri kullanılarak, iki örneğe yer verilmiştir: subtisilin (IUBMB isimlendirilmesi + diğer bileşenlerle tanımlanmaktadır) ve α-amilaz (IUBMB isimlendirmesi + üretim organizmasıyla tanımlanmaktadır).

 

7.11.1. Subtilisin

 

Enzim proteini

Subtilisin

IUBMB numarası

3.4.21.62

Verilen IUBMB isimleri

(sistemik isim, enzim ismi, eş anlamlılar)

Subtilisin;

alkalaz; alkalaz 0.6L; alkalaz 2.5L; ALK-enzim; basilopeptidaz A; basilopeptidaz B; Basil subtilis alkali proteinaz; biyopraz AL 15; biyopraz APL 30; kolistinaz; (ayrıca yorumlara bakınız); subtilisin J; subtilisin S41; subtilisin Sendai; subtilisin GX; subtilisin E; vb.

 

IUBMB tarafından verilen yorumlar

Subtilisin, peptidaz S8 ailesinin örneği olan bir serin endopeptidazdır. Sistein artıkları içermemektedir (bunların türdeş enzimlerde bulunmasına rağmen). Tür değişkeleri arasında subtisilin BPN' (ayrıca subtilisin B, subtilopeptidaz B, subtilopeptidaz C, Nagarse, Nagarse proteinaz, subtilisin Novo, bakteriyel peptidaz Novo) ve subtilisin Carlsberg (subtilisin A, subtilopeptidaz A, alkalaz Novo) bulunmaktadır. Daha önceleri EC 3.4.4.16 olarak geçiyor ve EC 3.4.21.14 kapsamına giriyordu. Çeşitli Bacillus subtilis akımları ve diğer Bacillus türleri ile benzer enzimler üretilmektedir [1,3]

Tepkime

 

Peptid bağlarındaki geniş özgüllük ve P1’deki büyük yüksüz artık tercihiyle birlikte proteinlerin hidrolizi. Hidroliz peptid amidleri

Tepkime türü

 

Hidrolazlar;

Petid bağları üzerinde aktif (peptidazlar);

Serin endopeptidazları

EC numarası

232-752-2

EC ismi

Subtilisin

CAS numarası

9014-01-1

CAS ismi

Subtilisin

Enzim proteininin konsantrasyonu

% 26

Diğer bileşenler

 

Diğer proteinler, peptidler ve amino asitler

% 39

Karbohidratlar

% 11

Lipidler

% 1

İnorganik tuzlar

% 23

Ek parametreler

 

Substratlar ve ürünler

proteinler ya da oligopeptidler, su peptidleri

 

7.11.2. α-Amilaz

 

Enzim proteini

α-Amilaz

IUBMB numarası

3.2.1.1

Verilen IUBMB isimleri

(sistemik isim, enzim ismi, eş anlamlılar)

1,4- -D-glukan glukanohidrolaz;

glikojenaz;

α-amilaz;

alfa-amilaz;

endoamilaz;

Taka-amilaz A

IUBMB tarafından verilen yorumlar

Rasgele bir dağ ılımla nişasta, glikojen, ilgili polisakaridler ve oligosakaridler üzerinde aktiftir; azalma grupları α-konfigürasyonunda serbest bırakılmaktadır.”α” terimi, hidrolize tabi tutulan bağlantının dizilimiyle değil serbest bırakılan şeker grubunun ilk anomerik dizilimi ile ilgilidir.

Tepkime

 

Üç ya da daha fazla 1,4- - bağlantılı D glukoz birimi içeren 1,4- -D- glukosidik bağlantılarn endohidrolizi

Tepkime türü

 

hidrolazlar;

glikosidazlar;

glikosidazlar, diğer bir deyişler O- ve S- glikozil bileşiklerini hidrolize eden enzimler

 

EC numarası

232-565-7

EC ismi

Subtilisin

İlgili CAS numaraları

9001-95-0, 9036-05-9, 9077-78-5, 135319-50-5, 106009-10-3, 70356-39-7, 144133-13-1 (hepsi silinmiştir)

CAS ismi

α-Amilaz

Enzim proteininin konsantrasyonu

% 37

Diğer bileşenler

 

Diğer proteinler, peptidler ve amino asitler

% 30

Karbohidratlar

% 19

İnorganik tuzlar

% 14

Ek parametreler

 

Substratlar ve ürünler

nişasta; glikojen; su; polisakarid; oligosakkarit;

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

8. KİMYASAL MADDELERİN KKS’DEKİ AÇIKLAMALARI

 

Bu bölüm, değişik madde türlerinin (tek bileşenli maddeler, çok bileşenli maddeler, kimyasal yapıları ve diğer tanımlayıcılarla tanımlanan maddeler ve UVCB maddeler) Kimyasal Kayıt Sistemi27 (KKS) dahilinde nasıl açıklanabileceğini gösterir.

8.1. GENEL İLKELER

 

Kimyasal Kayıt Sisteminde (KKS) Maddelerin tanımlanmasına ilişkin iki önemli kısım bulunmaktadır:

 

• “Referans Madde Listesi”

• “Madde” veri setinin 1.1 ve 1.2 sayılı bölümleri.

 

 

 

8.1.1. Referans Madde Listesi

 

Referans Madde Listesi sekmesinde, Bakanlıkça hazırlanmış olan referans madde kayıtlarının (envanterin) listelenmesi ve sorgulanması yapılmaktadır. Referans Madde Listesi, SEA Yönetmeliğinin Ek-228’sinde bulunan zararlı maddeleri ve Kimyasalların Envanteri ve Kontrolü Hakkında Yönetmelik Kapsamında Hazırlanan Türkiye'de Yılda 1 ton veya Üzerinde Üretilen ve/veya İthal Edilen Madde Listesindeki29 maddeleri içeren bir listedir.

 

 

Resim 1 KKS'de Referans Madde Listesi

 

Menü’den Referans Madde Listesi seçildiğinde açılan pencerede ilk olarak “Liste” işlem sayfası görüntülenir (Resim 1 KKS'de Referans Madde Listesi). Bu ekranda Bakanlıkça hazırlanmış olan ve yukarıdaki paragrafta bahsedilen envanterdeki maddeler listelenir. “Referans madde - Liste” aşağıdakileri içermektedir:

 

• TR İndeks numarası

• Referans madde adı

• Referans madde adı (İng)

• EC No

• CAS No

• Tehlike İfade Kodu

• Tehlike Sınıf Kodu

• Etiketleme Kodu

 

Listenin ilerleyen satırlarını da görüntüleyebilmek için pencerenin altında bulunan sayfa numaraları değiştirilebilir. Ayrıca, listenin ilk satırındaki ‘TR Indeks no’, ‘Referans Madde Adı’, ‘EC No’ kriterlerin üzerine tıklanarak listedeki sıralama düzeni değiştirilebilir. Pencerenin sağ alt köşesindeki ‘Arama’, ‘Excel’e Aktar’, ‘Yenile’ ve ‘Seç’ butonlarıyla liste üzerinde işlemler yapılabilir30.

 

Bu liste üzerinden herhangi bir kayıtlı maddenin detaylı bilgilerini görüntülemek için istenilen madde çift tıklanılır ya da bir kere tıklandıktan sonra ‘Seç’ ( ) butonu kullanılır. Aşağıda örnek olarak hazırlanan listeden bir madde seçildiğinde görüntülenen ekranı görebilirsiniz.

 

 

Resim 2 Referans Madde Listesinde bir madde seçildiğinde gelen ekran.

Referans Madde İşlemleri menüsünde bir diğer temel işlem “Yeni Kayıt” oluşturmaktır. “Yeni Kayıt” sekmesi seçildiğinde normalde referans madde listesinde bulunmayan bir maddeyi referans madde listesine eklemek mümkündür. Eklenmesi istenen maddenin bilgilerinin girilebileceği aşağıdaki gibi bir ekran açılır (bkz. Resim 3 Referans Madde İşlemlerinde "Yeni Kayıt" ekranı.).

 

Burada gerekli bilgiler girildikten sonra pencerenin sağ alt köşesindeki ‘Kaydet’ butonuyla madde kaydı gerçekleştirilir. Yeni bir kayıt yapmak ve/veya kutucuklardaki girilmiş bilgileri temizlemek için ‘Yeni’ butonu kullanılır. Sanayi kullanıcısının tanımlamış olduğu referans madde, diğer sanayi kullanıcıları tarafından görünmemektedir. Bakanlık, referans madde listesine firmalar tarafından eklenen yeni maddeleri değerlendirdikten sonra Referans Madde Listesine ekleme yapabilir.

 

 

Resim 3 Referans Madde İşlemlerinde "Yeni Kayıt" ekranı.

 

Referans Madde Listesinde yeni ekleme yapmak için kırmızı etiketli olan “Madde Adı”nın doldurulması zorunludur. Bundan sonra, eğer mevcutsa, EC No, CAS No gibi ekranda bulunan diğer bilgiler de eklenebilir. “Notlar” kısmına, maddenin sınıflandırılmasında bulunan notlara ilaveten, maddenin açıklanması için ilgili görülen tüm ek bilgiler (örneğin UVCB maddeler ya da mineraller) bu alanda verilmelidir. Eş anlamlılar; Ayrıca diğer dillerdeki IUPAC ismi de bu alanda verilebilir.

 

Referans Madde Listesinde, yeni madde tanımlamak için yapılacak son işlem, pencerenin sağ altında görülen “Kaydet” tuşuna basmaktır. Yeni referans madde, Bakanlıkça esas Referans Madde Listesine eklenene kadar, sadece onu tanımlayan kullanıcının hesabında görülecektir.

8.1.2. Madde tanımlama (KKS -Bölüm 1.1, 1.2, 1.3 ve 1.4)

 

KKS veri dizisi, etiketleme ve sınıflandırma bilgisi ve maddenin yapısı da dahil olmak üzere madde kimliği gibi tüm madde bilgilerini içermektedir.

 

Madde veri dizisi “Madde” sekmesinde oluşturulabilir, araştırılabilir, görüntülenebilir ve güncellenebilir. “Madde” veri dizisinde, Bölüm 1.1 ve 1.2’de madde kimliği ve bileşim detayları verilmektedir.

 

KKS’deki “Madde Yönetimi” modülünde, firmaların imal ve/veya ithal ettikleri maddelerin kayıtlarını yaptıkları ve sistemde sunulan bildirim ve kayıt süreçlerinin yürütüldüğü temel modüldür. Sistemde tanımlanan maddelerin aşağıda belirtilen 4 farklı konuya göre bildirim/kayıt başvuruları yapılabilir:

• Ön-MBDF

• Sorgulama (Inquiry)

• Kayıt

• Sınıflandırma/Etiketleme Bildirimi

 

Bu seçeneklerden her birisi Madde Yönetimi modülü penceresinin sol tarafında birer öğe olarak listelenmiştir. İstenilen türde başvuru yapmak için öğe seçilir ve kayıtlı madde listesinden işlem yapılır.

 

Hem kayıt için, hem de Sınıflandırma ve Etiketleme bildirimi için madde tanımlama ekranları ve süreci aynıdır. Bu rehberde sınıflandırma ve etiketleme bildirimi üzerinden bir madde tanımlama süreci ve ekranlarına ilişkin örnekler verilmiştir.

 

“Madde tanımlama” ekranı açmak için, sol taraftaki öğelerden biri seçilir ve sağ tarafta daha önceden girişi yapılmış bir maddenin üzerine çift tıklatılınca gelen “Madde ekleme” penceresinin sağ altındaki “Maddeye git” tuşuna basılır. Burada daha önce seçilen şablona ilişkin bildirim/kayıt dosyası ekrana gelir (Resim 4 Sınıflandırma ve etiketleme bildirimi şablonu.). Aşağıdaki resimde “Sınıflandırma ve Etiketleme Bildirimi”için çıkan ekran görüntüsü vardır.

 

 

 

Resim 4 Sınıflandırma ve etiketleme bildirimi şablonu.

 

1.1 Madde tanımlama

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Resim 5 KKS'de "1.1 Madde Tanımlama" penceresi.

 

 

Bölüm 1.1 Madde Tanımlama, aşa��ıdaki 2 alt bölümden oluşur:

• Madde Tanımlama

• Referans madde

 

Referans maddeler daha önceden Bakanlık tarafından sisteme girilmiş, 'Sınıflandırma, Etiketleme ve Özel Konsantrasyon Sınır Değerleri' gibi orijinal bilgileri tanımlanmış maddelerdir. Sanayicinin, tanımladığı maddenin referans madde listesindeki karşılığını belirtmesi gerekmektedir. Doldurulması gereken alanın yanında bulunan Seç butonuna basıldığında referans maddelerin bulunduğu liste görüntülenir ve aranan madde çift tıklanarak seçilmektedir. Arama yapılarak madde adı, EC No, CAS No ve TR İndeks numarası üzerinden erişilmek istenilen maddeye ulaşılabilmektedir. Eğer maddeniz, bu listede bulunmuyorsa, bu rehberin Bölüm 8.1.1’nde anlatıldığı şekilde, kendi referans maddenizi oluşturduktan sonra buradan seçebilirsiniz. Doldurulmak istenen diğer bilgilerin de girilmesinin ardından Kaydet butonu ile madde kaydı tamamlanmaktadır.

 

 

1.2 Madde bileşimi

 

 

Bölüm 1.2 (Madde bileşimi), yapı taşları olan ilgili Referans Kimyasal Maddelere bağlantılarla birlikte maddenin yapısının açıklamasını içermektedir. Burada, imal edildiği haliyle maddenin tüm bileşenleri (örneğin temel bileşenler, safsızlıklar) ve katkı maddeleri verilmektedir.

 

 

 

 

 

 

 

Resim 6 KKS'de "1.2 Madde bileşimi" ekranı

 

 

1.2 Madde Bileşimi’nde yeni bir bileşen eklemek için, gelen pencerenin sol yanındaki menüde yer alan “Yeni Kayıt” butonuna basılır. Aşağıda Resim 7’de gösterilen gelen pencerede, “Maddenin Adı” doldurulması zorunlu alandır. Diğer bilgiler de istenirse eklebilir. Son olarak pencerenin sağ altında yer alan “Kaydet” tuşuna basılır. Buna ilaveten, yeni bileşenler eklemek için pencerenin sağ altındaki “Yeni” butonu veya sol menüde yer alan “Yeni Kayıt” sekmesi kullanılır.

 

 

Resim 7 KKS'de "1.2 Madde Bileşimi" nde yeni kayıt penceresi.

 

Bölüm 8.2’de, KKS- Bölüm 1.2’nin nasıl doldurulacağı konusunda detaylı rehberlik bilgileriyle birlikte örnekler verilmektedir.

 

1.3 Madde bileşimi

 

Bölüm 1.3 (Tanımlayıcılar), henüz yapım aşamasındadır.

 

 

 

 

Bölüm 1.4 Analitik bilgiler

 

Bölüm 1.4 , maddenin optik faaliyeti de dahil olmak üzere maddeye ilişkin analitik bilgiler içermektedir.

8.2. KKS DOLDURMA ÖRNEKLERİ

 

Tek bileşenli bir madde için KKS’nin nasıl doldurulacağına ilişkin bir örnek Bölüm 8.2.1’de verilmektedir. Çok bileşenli bir madde için bir örnek Bölüm 8.2.2’de, kimyasal yapısı ve diğer tanımlayıcılarla tanımlanan maddelere ilişkin bir örnek Bölüm 8.2.3’de ve UVCB maddelere ilişkin bir örnek Bölüm 8.2.4’de verilmektedir.

 

8.2.1. Tek bileşenli madde

 

Örnek: Tek bileşenli madde

İsim

1,2-dimetilbenzen

Temel bileşen

Tipik içerik

% (w/w)

Alt içerik

% (w/w)

Üst içerik % (w/w)

1,2-dimetilbenzen

91

88

93

Safsızlıklar

 

 

 

1,3-dimetilbenzen

5

2

7

1,4-dimetilbenzen

2

0.5

3

su

2

0.5

3

 

Bölüm 1.1’de maddenin ismi verilmektedir. Bu rehber’ye göre bu madde “1,2-dimetilbenzen” olarak isimlendirilen tek bileşenli bir maddedir. KKS’de bunun anlamı, madde veri dizisinin Bölüm 1.1’de 1,2-dimetilbenzen Referans maddesine bağlanması gerektiğidir (Resim 8).

 

 

Resim 8 o-ksilen olarak seçilen referans madde

 

 

 

Bölüm 1.2’de maddenin bileşimi tanımlanmaktadır (Resim 9):

 

• Saflık derecesi

Tek bileşenli bir madde için temel bileşenin saflık derecesi (normal olarak > 80%) burada verilmelidir (üst ve alt limit).

• Bileşenler

Tek bileşenli bir madde için kimyasal tanımlayıcılar (EC numarası ve EC ismi, CAS numarası ve CAS ismi, IUPAC ismi) burada verilmelidir. Kimyasal kimlik, referans madde bağlantısıyla tanımlanmaktadır.

 

 

Resim 9 1.2 Madde bileşimi

 

“Açıklama” alanı herhangi bir bilgi için kullanlabilir. %80 kuralından sapma yapılması halinde gerekçelendirme için kullanılmaldır (bakınız Bölüm 4.2.2).

 

• Safsızlıklar

 

> %1 konsantrasyon oranında bulunan safsızlıklar (ya da maddenin tanmlanması için ilgili görülüyorsa daha düşük herhangi bir konsantrasyon limitinin üzerinde) madde tanmlayıcılarnın en az birisiyle belirtilmelidir (EC numarası ve EC ismi, CAS numarası ve CAS ismi, IUPAC ismi). Kimyasal kimlik, Referans madde bağlantısıyla tanmlanmaktadır. Her bir safsızlık konsantrasyoni (tipik konsantrasyon ve konsantrasyon aralığı) ağırlık olarak % oranıyla verilecektir.

 

Eğer biliniyorsa, belirtilmemiş safsızlıkların sayısı ve toplam konsantrasyonu, toplam konsantrasyonun %100’e tamamlanması için belirtilecektir.

 

• Katkı maddeleri

 

Mevcut tüm katkı maddeleri kimyasal tanımlayıcılarla belirtilecektir (EC numarası ve EC ismi, CAS numarası ve CAS ismi, IUPAC ismi). Kimyasal kimlik, Referans madde bağlantısıyla tanımlanmaktadır. Her bir safsızlık konsantrasyonu (tipik konsantrasyon ve konsantrasyon aralığı) ağırlık olarak % oranıyla verilecektir.

 

 

 

 

 

8.2.2. Çok bileşenli madde

 

Örnek: Çok bileşenli madde

İsim

1,4-dimetilbenzen, 1,2-dimetilbenzen ve 1,3-dimetilbenzenin tepkime kütlesi

Temel bileşenler

Tipik içerik

% (a/a)

Alt içerik

% (a/a)

Üst içerik

% (a/a)

1,4-Dimetilbenzern

35

30

40

1,2-Dimetilbenzen

30

25

35

1,3-Dimetilbenzen

25

20

30

Safsızlıklar

 

 

 

su

10

5

12

 

Bu rehbere göre söz konusu madde, “1,4-dimetilbenzen, 1,2-dimetilbenzen ve 1,3-dimetilbenzenin tepkime kütlesi” olarak isimlendirilen ve üç temel bileşeni bulunan çok bileşenli bir maddedir. Su, maddeden daha fazla ayrıştırılamayan bir artıktır ve temel bir bileşen olarak değil de bir safsızlık olarak kabul edilmelidir.

KKS’de bunun anlamı, madde veri dizisinin “1,4-dimetilbenzen, 1,2-dimetilbenzen ve 1,3-dimetilbenzenin tepkime kütlesi” Referans maddesine bağlanması gerektiğidir (bakınız Bölüm 1.1).

 

Her bir bileşen, katkı maddesi, safsızlık, kimyasal kimlik, tipik konsantrasyon ve konsantrasyon aralığı Bölüm 1.2’de belirtilmektedir. Kimyasal kimlik, Referans madde bağlantısıyla tanımlanmaktadır.

 

 

8.2.3. Kimyasal kompozisyonu ve diğer tanımlayıcılarla tanımlanan maddeler

 

Bazı durumlarda, maddenin benzersiz bir şekilde tanımlanabilmesi için bazı diğer temel tanımlayıcılara ihtiyaç duyulmaktadır (bakınız Bölüm 4.2.4). Bu ek parametreler, tür dahilindeki tüm maddeler için farklıdır. Ancak söz konusu ek parametreler, maddenin tanımlanması için büyük önem taşımaktadır. Örneğin mineraller için, mineralojik yapı ile kristal yapının karakteristik fiziksel ve kimyasal özelliklerle onaylanarak tanımlanabilmesi için, element yapısının spektroskopik bilgiyle birleştirilmesi önemlidir (ayrıca bakınız, Bölüm 7.3’deki örnek).

 

Aşağıdakiler gibi fiziko-kimyasal özellikler:

• Kristal yapı (X ışınımı difraksiyonuyla görüntülendiği şekilde)

• şekil

• Sertlik

• Kabarma kapasitesi

• Yoğunluk

• Yüzey alanı

• Vb

 

Örnek: Kimyasal yapısı ve diğer tanımlayıcılarla tanımlanan madde

Mineraller, tanımlamalarının tamamlanmasına olanak tanıyan karakteristik fiziko-kimyasal özelliklere sahip olduğu minerallerde belirli ek temel tanımlayıcılar verilebilir, örneğin:

• Talk için çok düşük sertlik

• Bentonit için kabarma kapasitesi

• Diatomitlerin şekilleri (optik mikroskop)

• Yüksek yoğunlukta barit

• Yüzey alanı (nitrojen emilimi)

 

 

 

 

Bu tür bilgiler, KKS’de “1.1 Madde Tanımlama” ekranındaki “Açıklama” alanına yazılmalıdır.

 

8.2.4. UVCB Madde

 

UVCB maddeler, tüm bileşenlerinin tanımlanamamasına bağlı olarak IUPAC bileşenlerin isimleriyle tanımlanamadıkları için IUPAC ismiyle belirtilemezler ya da tam yapının değişkenliğine bağlı olarak belirsizliklerle birlikte türleriyle belirtilirler. UVCB maddelerin temel tanımlayıcıları madde ve kullanılan işlemin kaynağıyla ilişkilidir. Bileşenler ve Safsızlıklar arasında ayrım eksikliğine bağlı olarak, “temel bileşenler” ve “Safsızlıklar” terimleri UVCB maddeler için kullanılmamalıdır.

 

Ancak bileşenlerin yapıları ve kimlikleri bilindikleri ölçüde belirtilmelidir. Yapı açıklaması genellikle daha çok tür ilişkindir, örneğin “lineer yağlı asitler C8-C16” ya da “C10-C14 ve 4-10 etoksilat birim alkolleriyle birlikte alkol etoksilatları” gibi.

 

Bir UVCB maddenin belirtilmesi için, aynı sistem tek ve çok bileşenli maddeler konusunda açıklandığı şekilde aynı sistem uygulanmaktadır. Maddenin kendisi, Referans maddenin yanı sıra bilinen bileşenlerle belirtilmektedir.

 

Madde, Referans madde olarak tanımlanırken,“Açıklama” alanı ek bilgiler için kullanılmalıdır (örneğin tepkime koşulları, kullanılan başlangıç materyali).

 

Örnek: UVCB madde

İsim

 

damıtıklar (kömür), yüksek ısı, benzol fraksiyonu

 

Açıklama

 

Ortalama 30°C ila 180°C (86°F ila 356°F) damıtma aralığına sahip olan ve yüksek ısıda kömürün fraksiyonel damıtılmasından elde edilen damıtıktır. Öncelikli olarak, karbon disülfit, siklopentadien ve bazı hidrojen sülfitlerle birlikte, C4 ila C6 alifatik ve aromatik hidrokarbonlarından oluşur.

 

 

 

Bilinen bileşenler tek ve çok bileşenli maddeler için tanımlandığı gibi uygun Referans maddesi ile tanımlanırlar. Bölüm 1.2 “safsızlık” başlığı altında bileşen raporlanmamalıdır.

 

8.3. ANALİTİK BİLGİLERİN RAPOR EDİLMESİ

 

Analitik bilgiler bölüm 1.4’de rapor edilmektedir. Bu bölüm iki alt bölümden oluşmaktadır:

 

• Analitik bilgiler

• Analizin sonuçları

 

Bu alt bölüm doğrudan KKDİK gereklilikleriyle ilgilidir (Ek 6):

 

 

Resim 10 KKS'de "1.4 Analitik bilgi" ekranı.

Analitik bilgiler:

 

• Analitik yöntemler: bu alanda, analitik yöntemlerin bir açıklaması verilmelidir (KKDİK, Ek 6, 2.3.7). Uzun metinler için, belge ekleme seçeneği bulunmaktadır.

• Optik faaliyet: Eğer uygun ve uygulanabilir ise, bu alanda (stereo) izomerlerin optik faaliyetleri ve tipik oranlarına ilişkin bilgiler verilmelidir (KKDİK, Ek 6, 2.2.2).

 

Analizin sonuçları:

 

Analiz sonuçları “Analitik bilgi” ekranının sağ altında yer alan “Çözümleme Sonuçları” sekmesinden girilir (Resim 11). Bu bölüm, kullanıcının analizin tanımlamaya ilişkin bilgileri vermesine ve kromatogramlar gibi belgeleri eklemelerine olanak sağlama amacı taşımaktadır. Spektral veriler (KKDİK, Ek VI, 2.3.5) ya da kromatografik bilgi (KKDİK, Ek VI, 2.3.6) temin etmek için kullanılabilir.

 

 

Resim 11 KKS'de "1.4 Analiz bilgisi" altında yer alan "Çözümleme Sonuçları" ekranı.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ek I-REHBER ARAÇLARI

 

Uygun IUPAC, CAS, EC isimleri ile CAS ve EC numaralarının, SMILE işaretleme sistemi de dahil olmak üzere moleküler formüllerin ve yapısal formüllerin ve tanımlama için gerekli olan diğer parametrelerin bulunması için web siteleri, veri tabanları ve el kitapçıklarının bir listesi bu Ekte verilmektedir. Ticari veri tabanları ve rehber araçları dahil edilmemiştir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ek II KİMYASAL MADDE TANIMLAMA PARAMETRELERİ İÇİN TEKNİK REHBER

 

Bu ekteki bilgiler, isimlendirme, çeşitli kayıt numaralarının kullanılması, işaretleme kuralları, moleküler formül, yapısal formül, spektral bilgi gibi bilgilere alışkın olmayan rehber kullanıcılarına hitap etmektedir.

 

Temel ilkeleri özetleyerek, kullanıcıyı tam bilgi için asıl kaynaklara yönlendirmektedir. Bu genel bakış tam veya kapsamlı değildir ve profesyonel kullanıcılar için yeterli detaylara sahip değildir. Basitleştirilmiş bir versiyon niteliğindedir. Hiçbir zaman için resmi kaynağa denk olarak kabul edilmemelidir.

 

1 IUPAC ya da diğer uluslararası isimlendirmelerdeki isim(ler)

 

Kayıt amaçlı olarak İngilizce IUPAC ismi ya da iyi tanımlanmış ve uluslararası düzeyde kabul görmüş diğer madde ismi verilecektir.

 

IUPAC isimleri, uluslararası bir kuruluş olan IUPAC (Uluslararası Temel ve Uygulamalı Kimya Birliği) tarafından belirlenmektedir (uygun referanslar için bakınız Ek I). IUPAC isimlendirmesi organik ve inorganik maddelerin isimlendirilmesinde kullanılan sistematik bir yöntemdir.

 

penta-1,3-dien-1-ol, bu örnekte:

penta-1,3- ön ektir

-di ara ektir ve

-ol son ektir

en- ismin tabanı, kök ismidir.

 

Bu kurallar dizisi yıllar içinde geliştirilmiştir ve sürekli olarak yeni moleküler çeşitlilikler, olası tartışmalar ya da belirlenmiş olan karşılıkların ortadan kaldırılması için sürekli olarak değişmektedir. IUPAC tarafından belirlenen kurallar yalnızca iyi tanımlanmış maddeler için kullanılabilir.

 

Aşağıda, IUPAC isimlerinin yapısına ilişkim genel bilgiler verilmektedir. Detaylı destek için, lütfen bu rehber metninin 4. bölümünde temin edilen bilgileri kullanınız.

 

1.1 Organik madde

 

Adım 1 En uzun karbon atom zincirindeki C atomlarının sayısını tanımlayınız;

 

Bu numara ön ek, ilk kısım ve kök ismi belirlemektedir:

 

Karbon atomlarının sayısı

Kök

1

met-

2

et-

3

prop-

4

büt-

5

pent-

6

heks-

7

hept-

8

okt-

N

….

Adım 2

 

Zincirin doymuşluğunun tespit edilmesi; zincirin doymuşluğu soneki, yani kök ismin ikinci kısmını belirlemektedir:

 

 

Doymuşluk

Bağlar

Sonek

Doymamiş

Çift

-en

 

 

Üçlü

-in

Doymuş

-

-an

 

Çift ya da üçlü bağlar söz konusu olduğunda, bağların sayısı sonekten önce “mono”, “di”, “tri” vb ile belirtilmektedir:

 

2 çift bağlı penten: pentadien

Adım 3 Önek, son ek ve kök ismin ilavelerinin birleştirilmesi

 

NOT: Kök isim için, IUPAC onaylı önemsiz ve yarı sistematik isimler de kullanılabilir:

 

Benzen, toluen, vb

 

Adım 4 Aşağıdaki tabloyu kullanınız:

 

Atomların yerini alan diğer atomlar ve/veya işlevsel gruplar: 1’de tanımlanan karbon atomlar zincirine bağlı karbon ya da karbon olmayan gruplar;

Atomların yerini alan diğer atomların ve/veya işlevsel grupların öncelik sırasının belirlenmesi;

 

İlk değiştirilen atomun/işlevsel grubun son ekinin ve sonrakilerin öncelik sırasıyla eklenmesi; Diğer değiştirilen atomlarn ve işlevsel grupların önekini alfabetik sırada ekleyiniz.

 

 

Öncelik

Grup

Formül

Son ek

Ön ek

1

Karboksilik asit

R-COOH

-oik asit

Karboksi

2

Ester

R-CO-O-R

-oat

-

3

Amid

R-CONH2

-amid

Karbamoil

4

Siyanür

R-CN

-nitril

Siyano

5

Aldehid

R-CHO

-al

Okso

6

Keton

R-CO-R

-on

Okso

7

Alkol

R-OH

-ol

Hidroksil

8

Tiol

R-SH

-tiol

Sülfanil

9

Amin

R-NH2

-amin

Amino

 

1.2 İnorganik madde

 

1.2.1 Basit inorganik maddelerin isimlendirilmesi

 

İnorganik maddelerin isimlendirilmesi, aşağıda en temelleri verilen belirli bir kurallar dizisi dahilindedir (IUPAC kırmızı kitap, bakınız 7.1’deki referans):

 

1 Tek atom anyonlar bir -id (veya -it) son ekiyle isimlendirilmektedir:

 

O2-oksittir

 

2 Basit iyonik bilesikler, anyonun takip ettiği katyonla isimlendirilmektedir. > 1 yüklü katyonlar için, yükler element ismini takiben parantez içinde Roma rakamlar kullanlarak yazılır:

 

Cu 2+ bakırdır (II)

 

3 Hidratlar, sayısal bir önek ve -hidratla takip edilen iyonik bir bileşik olarak isimlendirilmektedir. Sayısal önekler mono-, di-, tri-, tetra-, penta-, hekza-, hepta-, okta-, nona- ve dekadır-:

CuSO4 · 5H2O "bakır (II) sülfat pentahidrattır"

 

Uygun durumlarda hidratların ve belirli bir metal tuzunun su içermeyen formunun “ayn maddeler” olarak kabul edildiği unutulmamaldır.

 

4 İnorganik moleküler bilesikler, her bir elementin önündeki bir ön ekle (bakınız hidratlar) isimlendirilmektedir. Daha elektronegatif olan element en sona bir -id son ekiyle yazılmaktadır:

 

CO2 karbon dioksit, ve CCl4 karbon tetrakloriddir.

 

5 Asitler, asit suda çözündügünde oluşan anyonla isimlendirilmektedir. Çesitli olasılıklar bulunmaktadır:

 

a Asit suda çözündügünde “x”-id isimli bir anyon olarak ayrışıyorsa, asit hidro-“x”-ik asit olarak isimlendirilmektedir:

klorid anyonu olarak hidroklorik asit formlar.

b Asit suda çözündügünde “x”-at isimli bir anyon olarak ayrışıyorsa, asit “x”-ik asit olarak isimlendirilmektedir:

klorik asit suda klorat anyonlarna ayrışmaktadır.

c Asit suda çözündügünde “x”-it isimli bir anyon olarak ayrışıyorsa, asit “x”-lu asit olarak isimlendirilmektedir:

Klorlu asit klorit anyonlarına ayrılmaktadır.

 

1.2.2 Mineralojik fazların isimlendirilmesi

 

Karmaşık mineralojik fazlar genel olarak kombinasyon halinde üç ya da daha fazla element içermektedir. Mevcut elementlerin çoğunluğu oksijenle kombine edilmektedir ve tanmlanmanın basitleştirilmesi için en karmaşik bilesikler genellikle mineraloglar tarafından bazılar temel bazılar da asidik olan oksitlerden oluşmuş olarak kabul edilmektedir. Örneğin silikatlar söz konusu olduğunda, bunlarn oksitlerin bir toplamı, silisik asit tuzlar ya da alüminosilisik asitler olarak temsil edilmeleri geleneksel bir yaklaşımdır. Ayn şekilde kalsiyum ortosilikat 2CaO.SiO2 (ayrı ayrı oksitlerin bir kombinasyonu) ya da Ca2SiO4 (ortosiklik asidin, H4SiO4, kalsiyum tuzu) olarak temsil edilmektedir. Aynı durum diğer mineral oksitler için de geçerlidir, her bir oksitten önce bir önekle isimlendirilmektedirler (örneğin Ca3SiO5 = Trikalsiyum silikat = 3CaO.SiO2). Bazı endüstriyel sektörlerde, bileşik formülünün kısaltılması için daha fazla basitleştirme yöntemi sunulmuştur. Örneğin Portland çimento cürufunda söz konusu oldugunda, 2CaO.SiO2 (kalsiyum ortosilikat ya da dikalsiyum silikat) C = CaO ve S = SiO2 değerlerinin bulunduğu C2S şeklinde kısaltılmaktadır. Mineralojik fazlar isimlendirildiğinde ya da tanımlandığında standart mineralojik ya da endüstriyel metinlere başvurulması tavsiye edilmektedir.

 

1.3 Doğal ürünler ve ilgili parçalar

 

Doğal ürünler için, IUPAC tarafından sistematik isimlendirmeye ilişkin çeşitli kurallar geliştirilmiştir. Kısacası mümkün olduğu durumlarda ismin esas aldigi doğal kaynaktan özütlenen maddeler için, maddenin özütlendiği organizmanın familyası, cinsi veya türü konusunda olduğu anlamına gelmektedir:

 

Varsayılan protein için, Hypothecalia Examplare

isimler hypothecalia ve/veya examplare esas alınarak oluşturulmuştur

örneğin Horse Examplare

 

Mümkünse isim, doğal ürünün bilinen ya da olası dağılımını yansıtmalıdır. Uygun görüldüğünde sınıf ya da sıra da, belirli sayıda ilgili familyada ortaya çıkan maddelerin ismi için kullanılabilir. Bilinen yapıdaki doğal ürünlerin isimleri, inorganik isimlendirmede kullanlan ön ekleri son ekler ve/veya ara ekleri içermemelidir:

 

Horse examplare’nin yoğunlaşma ürünü, Valarine N-terminus’a eklendiğinde

 

Doğal olarak ortaya çıkan maddelerin çoğunluğu, yakın bir şekilde ilintili olan temel yapılarla karakterize edilebilen iyi tanmlanmış yapısal sınıflardır veya diğer bir deyişle her biri kök bir kaynaktan türetilebilir. Bu doğal olarak oluşan maddelerin ve türevlerinin sistematik isimlerinde, uygun kök temel yapının ismi esas alınabilir:

 

İyi bilinen temel yapılar alkaloidler, steroidler, terpenoidler ve vitaminlerdir

 

Kök bir temel yapı, sınıf içindeki maddelerin çoğunluğunun ortak temel iskelet yapısını yansıtmalıdır. Doğal olarak ortaya çıkan maddeler ya da türevleri, aşağıdakileri gösteren ön ek, son ek ya da ara ek eklenerek temel yapıyla isimlendirilir:

 

• İskelet yapıda yapılan değişiklikler

• iskelet atomların değiştirilmesi

• Temel yapının ismiyle gösterilen hidrojenleme durumundaki değişiklikler

• Temel yapının hidrojen yapısının yerini alan atomlar ya da gruplar

• Temel yapının ismiyle mevcut olarak gösterilmeyen ya da gösterilenden değiştirilen dizilimler

 

Tiamin klorür ayrıca B vitamini olarak da bilinmektedir

 

Doğal ürünlerin ya da ilgili maddelerin sistematik isimlendirilmesi konusunda daha detaylı bilgiler için, IUPAC ile iletisime geçilmelidir (bakınız Ek 1).

 

1.4 Türetilmesi mümkün olmayan IUPAC ismi

 

Belirli maddeler için bir IUPAC ismi türetilmesi mümkün olmadığında, bu maddelerin uluslararası düzeyde kabul görmüş diğer isimlendirmeleri kullanlabilir. Örneğin:

 

• Mineraller ve cevherler; mineralojik isimler;

• Petrol kimyasalları

• Renk Endeksi Türe Özgü İsimler3;

• Yağ katkı maddeleri;

• INCI (Uluslararası Kozmetik Maddeler İsimlendirmesi)4;

• Yüzeyaktifler için SDA (Sabun ve Deterjan Kurumu) isimleri ;

• Vb.

 

2 Diğer isimler

 

Maddelerin Türkiye içinde piyasaya arz edileceği tüm ilgili isimler ve/veya bilinen tanımlayıcılar (örneğin ticari isimler), KKDİK çerçevesınde kayıt için kullanışlıdır. Bunlara ticari isimler, eş anlamlılar, kısaltmalar vb de dahildir.

3. http://www.colour-index.org, Uluslararası Renk Endeksi, Dördüncü Çevrimiçi Versiyon

4. http://dg3.eudra.org/F3/inci/index.htm, Resmi INCI web sitesi

5. http://www.cleaning101.com, resmi SDA web sitesi

 

3 EINECS, ELINCS ya da NLP’den EC numarası (EC Envanteri)

 

EC numarası, diğer bir deyişle EINECS, ELINCS ya da NLP numarası Avrupa Birliği içinde maddenin resmi numarasıdır. EC numarası EINECS, ELINCS ve NLP ile Avrupa Kimyasal Ajansın resmi yayınlarından elde edilebilir.

 

EC numarası 7 basamaktan oluşur - x1x2x3-x4x5x6-x7. İlk basamak, maddenin ait olduğu listeye göre belirlenmektedir:

 

 

Liste

EC numarası ilk basamak

EINECS

2 ya da 3

ELINCS

4

NLP

5

 

4 CAS ismi ve CAS numarası

 

Amerika Kimyasal Topluluğunun bir bölümü olan Kimyasal Kuramlar Servisi (CAS), CAS veri tabanına giren her maddeye bir CAS ismi ve numarası vermektedir. İsimler ve numaralar CAS bilim adamları tarafından tanımlanan benzersiz maddelere dizilim sırasında göre verilmektedir. Kimyasal Kuramlar Servisinde kayıt edilen tüm maddelerin, CAS isimlendirmesine göre ACS isimlendirme komitesinin tavsiyesiyle birlikte ACS’nin kabul ettiği bir ismi vardır (bakınız Ek 1).

 

4.1 CAS ismi

 

CAS ismi Kimyasal Kuramlar Servisi tarafından verilen isimdir ve IUPAC isminden farkldır. CAS isimlendirmesi, maddelere bir isim türetilmesi için her zaman yeterli olmayan bir dizi kriteri esas almaktadır. dolayısıyla da genel olarak doğru CAS numarasının alınabilmesi için Kimyasal Kuramlar Servisiyle iletisim kurulması tavsiye edilmektedir.

 

Kısacası, temel isimlendirme kurallar aşağıdaki gibidir:

• Maddenin “temel” bir kısmı başlık ya da esas olarak işlev görmek üzere seçilir.

• Değiştirme atomlar, değiştirilmiş sıra olarak ele ahnan başlk/esastan sonra listelenir

• Daha fazla değiştirme eki bulunuyorsa, alfabetik olarak sıralanırlar (önekler de dahil olmak üzere):

 

o-ksilen-3-ol Benzendir, 1,2-dimetil, 3-hidroksi,

 

4.2 CAS numarası

CAS numaraları Kimyasal Kuramlar Servisinden temin edilebilir.

CAS numarası, tire işaretiyle üç parçaya ayrılmış en az 5 basamaktan oluşur. İkinci kısım her zaman için iki basamaktan ve üçüncü kısım da 1 basamaktan oluşur,

Ni N4 N3 - N2 N1 - R

CAS numarasının kontrol edilebilmesi için bir sağlama toplamı bulunmaktadır:

 

 

 

CAS numarası, bu sağlama toplamına göre doğru olmalıdır.

 

5 Diğer tanmlama kodları

Aşağıdaki gibi uluslararası düzeyde kabul görmüş diğer tanımlama kodları da verilebilir:

• UN numarası;

• Renk Endeksi Numarası;

• Boya numarası;

• Vb

6 Moleküler formül, yapısal formül ve SMILES

 

6.1 Moleküler formül

Moleküler formül, element türlerini kimyasal sembolleriyle ve maddenin ayrık bir molekülünde bulunan bu gibi bir elementin atom sayısını tanımlar.

 

Moleküler formüller (geleneksel) Hill yöntemine göre ve buna ek olarak da Hill sistem formülünden farklılıklar görüldüğünde CAS sistemine göre verilmelidir.

 

Hill yönteminin uygulanması için aşağıdaki adımlar takip edilebilir:

 

1. Elementlerin tanımlanması ve kimyasal sembollerin listelenmesi;

2. Elementlerin doğru sırada düzenlenmesi:

 

a. Karbon içeren maddeler:

Her bir element kimyasal sembolüyle aşağıdaki sıraya göre belirtilmektedir:

(1) Karbon;

(2) Hidrojen;

(3) Alfabetik sırayla diğer element sembolleri:

 

Pentan: C5H12 Penten: C5H10 Pentanol: C5H12O

 

b. Karbon içermeyen maddeler:

Her bir element alfabetik sırayla verilmektedir:

 

Hidroklorik asit: ClH

 

3. Atom numarasının > 1 olduğu her element için, kimyasal sembollere atom sayısını alt simge olarak veriniz;

 

4. Temel yapıyla ilgili olmayan bilgileri, bir nokta ya da virgülle ayırarak moleküler formülün sonuna ekleyiniz:

 

Sodyum benzoat C7H6O2, sodyum tuzudur

 

Bakır sülfat dihidrat CuO4S.2H2O’dur

 

Hill yönteminin belirli bir madde için uygulanamadigı durumlarda, moleküler formül farklı bir şekilde verilmelidir (örneğin ampirik formül, atomların kısa bir açıklaması veya Kimyasal Kuramlar Servisi tarafından verilen formül - bakınız rehber Bölüm 4).

 

6.2 Yapısal formül

 

Moleküllerin maddedeki düzenleri ve birbirleriyle ilişkilerinin görselleştirilebilmesi için yapısal bir formüle ihtiyaç duyulmaktadır. Yapısal formül ayrıca atomların, iyonların ve grupların konumlarıyla birlikte bunları bağlayan bağların yapısını da belirtmelidir. Buna ayrca izomerizm, diğer bir deyişle sis/trans, kiralite, enantiyomerler vb de dahildir.

 

Yapısal formül değisik formatlarda verilebilir: moleküler formül şeklinde ve/veya yapısal şema şeklinde. Moleküler formül halindeki yapısal formül

 

1. Tüm elementleri grup olarak ve görünüm sırasıyla yazınız:

n-pentan: CH3CH2CH2CH2CH3

2. Her bir bileşen parantez içinde, doğrudan bagl olduğu atomdan sonra yazılmaktadır:

2-metilbütan: CH3CH(CH2)CH2CH3

3. Çift veya üçlü bağlar söz konusu olduğunda, bunlar etkilenen element gruplar arasında gösteriniz:

pent-1-en: CH2=CHCH2CH2CH3

 

• Yapısal şema şeklindeki yapısal formül

 

Yapısal bir şema için, elementler ve elementler arasındaki bağlar 2 boyutlu ya da 3 boyutlu bir resimde görselleştirilmektedir. Farklı yöntemler bulunmaktadır:

 

1. Karbon olmayan tüm elementlerin ve bunlara bağlı hidrojenlerin gösterilmesi.

 

 

 

2. Bütün elementlerin isimleriyle gösterilmesi

 

 

 

 

3. Karbon, hidrojen (örneğin CH3) ile karbona bağlı olmayan tüm karbon dışı elementler ve tüm hidrojenlerin grup olarak gösterilmesi

 

 

 

6.3 SMILES işaretleme sistemi

 

SMILES, Basitleştirilmiş Moleküler Giriş Çizgisi Kayıt Belirtiminin kısaltmasıdır (Weininger, 1988). Moleküler yapılarn çizgisel sembollerle belirtilmesi için kullanılan bir kimyasal işaretleme sistemidir. Standart SMILES ile birlikte molekül ismi yapısıyla eş anlamlıdır: dolaylı olarak, moleküler yapının iki boyutlu bir resmini gösterir. İki boyutlu bir kimyasal yapı çesitli şekillerde çizilebileceği için, bir molekül için birden fazla SMILES işaretlemesi bulunmaktadır. SMILES, molekülün değerlik modelini esas almaktadır; dolayısıyla da değerlik modeliyle belirtilemeyen moleküllerin açıklanması uygun değildir.

 

SMILES işaretlemeleri, element sembolleri, dallanmanın gösterilmesi için kullanılan parantezler, bağlar ve siklik yapıların gösterilmesi için kullanılan numaralardan oluşur. SMILES işaretlemelerinde, moleküler yapılar opsiyonel kiral göstergelerle birlikte grafik olarak gösterilir. Yapıyı yalnzca bağlar ve atomlarla gösteren SMILES işaretlemelerine türe özgü SMILES denir; izotop ve kiral göstergelerle yazılan SMILES işaretlemeleri ise izomerik SMILES olarak bilinmektedir.

 

Kısacası SMILES isimlendirmesi çeşitli temel kurallara dayanmaktadır:

1. Atomlar atomik sembolleriyle belirtilir;

2. Hidrojen dışındaki her atom bağımsız bir şekilde belirtilir;

a. B, C, N, O, P, S, F, Cl, Br ve I “organik alt kümesinde” yer alan elementler bağlarla tutarlı olan en düşük normal değerliğe uyduğu sürece parantez olmadan ve H eklenmeden yazılır:

 

“Organik alt küme” elementi

“En düsük normal değerlik”

B

3

C

4

N

3 ve 5

O

2

P

3 ve 5

S

2, 4 ve 6

F

1

Cl

1

Br

1

I

1

 

 

b. b.“Organik alt kümedeki” elementler, H sayısı en düşük normal değerliğe uygun olmadığı sürece, parantezlerle yazılır:

Amonyum katyonu NH4+’dır.

 

c. “Organik alt kümedekiler” dışındaki elementler, bağlı hidrojenler de gösterilerek parantez içinde yazılır.

 

3. Alifatik atomlar üst kutuya ve aromatik atomlar da alt kutuya girilir:

benzen c1ccccc1 ve siklohekzan C1CCCCC1’dır

 

 

4. Hidrojen yalnızca aşağıdaki durumlarda eklenir:

 

a.Yüklü hidrojen, diğer bir deyişle proton, [H+];

b.Diğer hidrojenlere bağlı hidrojenler, diğer bir deyişle moleküler hidrojen, [H][H];

c.Bir atomdan daha fazlasına bağlı hidrojen, diğer bir deyişle köprü hidrojenleri;

d.İzotopik hidrojen belirtmeleri, diğer bir deyişle ağır hidrojen ([2H]);

e.Hidrojen kiral bir atoma bağlıysa.

5. Dört temel bağ aşağıdaki gibidir:

 

Bağ türü

SMILES işaretlemesi

Tek

- (göstermeye gerek yok)

Çift

=

Üçlü

#

Aromatik

Küçük harfler

 

6. Değiştirme atomları parantezlerde kapalı olarak ve hemen bağlı oldukları atomdan sonra gösterilmektedir:

 

2-metilbütan CC(C)CC’dir

 

a Değiştirme atomları her zaman için ilgili atomlardan hemen sonra doğrudan gösterilmektedir; çift ya

da üçlü bir bağ sembolünü takip edemezler:

Pentanoik asit CCCCC(=O)O’dur

 

b. Değiştirme atomları içindeki değiştirme atomlarına izin verilmektedir:

 

7. Siklik yapılar için, atom döngüsün başlangıcı ve sona ermesinin belirlenmesinde 1 ila 9 arasındaki numaralar kullanılmaktadır.

 

2-(1-metiletil)bütan CC(C(C)C)CC’dir

a. Aynı sayı, her bir halka için başlangıç ve son atomlarını göstermektedir. Başlangıç ve son atomları birbirisine bağlı olmalıdır.

b. Numaralar, başlangıç ve bitiş konumlarının gösterilmesi için hemen atomların arkasına yerleştirilmektedir.

c. Bir başlangıç ya da son atomu iki ardışık sayıyla ilişkilendirilebilir.

 

 

 

8 Bağlantısı kopmuş bileşikler, bireysel yapılar ya da nokta (“.”) ile ayrılmış iyonlar olarak (“.”) ile ayrılmış yan yana atomlar birbirlerine doğrudan baglı değildir, örneğin Van der Waals bağı:

Aminopropen hidroklorid C=CC(N).HCl’dır

 

9 İzomerik dizilim “taksim” karakterleriyle, yani “/” veya “\” ile belirtilmektedir. Bu semboller iki izomerik bağ arasındaki göreceli yönü belirtmektedir (sis =”/ \”, trans = “/ /”). SMILES yerel kiraliteyi kullanmaktadır, diğer bir deyişle kiralite tam olarak belirtilmelidir:

sis-1,2-dibromoeten Br/C=C\Br’dir trans-1,2-dibromoeten Br/C=C/Br’dir

 

10. Enantiyomerler ya da kirallik ”@“ sembolüyle belirtilmektedir. ”@” sembolü, kiral atomlarnın sonraki komşularnın saat yönünün tersine listelendiğini göstermektedir. Eğer ”@@” sembolü kullanilyorsa, atomlar saat yönünde listelenmektedir. Kiral atom ve “@” parantez içinde gösterilmektedir:

Belirtilen C[C@](Cl)(O)C(=O)(O) kiralitesiyle 2-kloro-2-hidroksipropanoik asit

 

11. İzotoplar, atomik sembolden önce ilgili integral atomik kütleye eşit olan bir sayıyla gösterilmektedir. Atomik kütle yalnzca parantez içinde gösterilebilir:

Karbon-13 [13C] ve Oksijen-18 [18O]’dir

SMILES işaretlemesinin belirlenmesi için birçok araç mevcuttur (SMILES oluşturucular) (bakınız Ek 1).

 

7 Optik faaliyet bilgisi

 

Optik faaliyet, asimetrik maddelerin düzlemsel polarize ışığı yönlendirme kabiliyeti anlamına gelmektedir, bu gibi maddeler ve aynadaki görüntüleri enantiyomerler olarak bilinmektedir ve bir veya daha fazla kiral merkezleri bulunmaktadır. Geometrik düzen olarak farklılıklar gösterseler de, enantiyomerler aynı kimyasal ve fiziksel özelliklere sahiptir. Her enantiyomer türü polarize ışığı farklı bir şekilde etkilediği için, optik faaliyet örnekte hangi enantiyomerin bulunduğunun ve dolayısıyla da maddenin saflığının belirlenmesi için kullanılabilir. Döngünün büyüklüğü molekülün kendine özgü bir özelliğidir.

Enantiyomerler her zaman için zıt döngülere sahiptir: ışığı aynı dereceye kadar ancak zıt yönlerde kutuplaştırırlar. Bu sebeple bir enantiyomerin optik faaliyeti de, iki enantiyomer arasındaki oranın bir göstergesidir. 50-50 oranındaki bir enantiyomer karışımı 0 optik faaliyete sahiptir.

 

Gözlemlenen döngü konsantrasyona, örnek tüpünün uzunluğuna, ısı ve ışık kaynağının dalga uzunluğuna bağlıdır. Bu yüzden optik faaliyet, asimetrik bir maddenin tanımlanması için belirleyici parametre ve maddenin aynadaki görüntüsünden ayırt edilmesi için kullanlabilecek olan tek parametredir. Dolayısıyla, uygun durumlarda maddenin optik faaliyeti de belirtilmelidir.

 

Optik faaliyet standardı belirli döngüdür. Belirli döngü ışığın 5896 angstromdaki gözlemlenen döngüsüdür; 1 dm yol uzunluğuna ve 1 g/ml değerindeki bir örnek konsantrasyona sahiptir. Belirli döngü, gözlemlenen döngünün yol uzunluğunun (dm) konsantrasyonla (g/ml) çarpımına bölümüdür.

Optik faaliyet çesitli farklı yöntemlerle ölçülebilir. En bilinenleri aşağıdakilerdir:

 

• Örnekten geçen işigin bir işinın kutuplaşma düzleminin döngüsünün ölçüldüğü optik döngü;

• Sağ ve sol polarize ışığın bir örnek tarafndan emiliminin ölçüldüğü dairesel dikroizm.

Maddenin ışığı sağa (saat yönünde) yönlendirmesi halinde, bu maddeye dekstrorotatori denir ve + işareti ile belirtilir. Maddenin ışığı sola (saat yönünün tersine) yönlendirmesi halinde, bu maddeye levorotatori denir ve - işareti ile belirtilir.

 

8 Moleküler ağırlık ya da moleküler ağırlık arahğı

 

Moleküler ağırlık, bir molekülün atomik kütle birimleri (amu) ya da mol kütlesiyle (g/mol) belirtilen ağırlığıdır. Moleküler ağırlık maddenin moleküler formülüyle hesaplanabilir: molekülü oluşturan atomların atomik ağırlığının toplamıdır. Tek bir moleküler ağırlığı belirlenemeyen belirli proteinler ya da tanımlanmamış tepkime karışımları gibi moleküller için bir moleküler ağırlık aralığı belirtilebilir.

 

Maddenin moleküler ağırlığının belirlenmesi için farklı yöntemler kullanılabilir:

 

• Gaz halindeki maddelerin moleküler ağırlıklarının belirlenmesi için, belirli ısi ve basınç koşullar altında herhangi bir gazın belirli bir hacminin, gazın belirli sayıda molekülünü içerdiğini belirten Avogadro kanunu kullanılabilir.

 

PV = nRT = NkT

n = mol sayısı

R = evrensel gaz sabiti = 8.3145 J/mol K

N = molekül sayısı

k = Boltzmann sabiti = 1.38066 x 10-23 J/K = 8.617385 x 10-5 eV/K

k = R/NA

NA = Avogadro sayısı = 6.0221 x 1023 /mol

• Sıvılar ve katı maddeler için moleküler ağırhk bir solventin erime noktası, kaynama noktası, buhar basıncı ya ozmotik basıncı üzerindeki etkileriyle belirlenmektedir;

• Kütle spektrometrisi, son derece yüksek kesinlik taşıyan ölçüm yöntemidir;

Proteinler ya da virüsler gibi yüksek moleküler ağırlıktaki karmaşık maddelerin molekülleri için, moleküler ağırlıklar örneğin bir ultrasantrifüjdeki çökme oranı veya saçılmış ışık fotometresinin ölçümü ile belirlenebilir;

• Maddenin yapısal şeması veya moleküler formülü esas ahnarak moleküler ağırlığın hesaplanabileceği çeşitli araçlar bulunmaktadır (bakınız Ek 1).

 

9 Madde bileşimi

 

Her madde için, temel bileşenlerin, katkı maddelerinin ve safsızlıkların bir karışımı olan madde yapısı bu rehber metnin 4. Bölümünde açıklanan kriterler ve kurallar dahilinde rapor edilecektir.

 

Her bileşen, katkı maddesi ya da safsızlık aşağıdakilerle doğru bir şekilde tanımlanmalıdır:

 

• İsim (IUPAC ismi ya da diğer uluslararası düzeyde kabl görmüş isim);

• CAS numarası (varsa);

• EC numarası (varsa).

 

Her bir bileşen, katkı maddesi ya da safsızlık için, mümkün olduğu durumlarda ticari maddedeki bulunma ölçeğiyle birlikte yüzde oranı (tercihen ağırlık ya da hacim olarak) verilmelidir.

 

Bileşenler için, ticari gruplardaki üst ve alt limitlerle birlikte tipik saflık yüzdesi belirtilmelidir; katkı maddeleri ya da safsızlıklar için ise alt veya üst saflık limitleri belirtilmelidir. Normalde, verilen değerler 100%’e eşit olmalıdır.

 

10 Spektral veri

 

Tek bileşenli maddeler için verilen yapının veya bir tepkime karışımının preparat olmadığının doğrulanması için spektra bilgisine ihtiyaç duyulmaktadır. Spektra için farklı yöntemler kullanlabilir (morötesi, kızıl ötesi, nükleer manyetik rezonans ya da kütle spektrumu). Tüm yöntemler her madde için uygun değildir. Mümkün olduğunda, farklı madde türleri için uygun spektra konusunda rehberlik bilgisi bu rehber’de verilecektir (ECB, 2004; ECB, 2005).

 

En çok bilinen yöntemlerin bazılar için aşağıdaki bilgiler spektrumun kendisinde veya eklerinde belirtilmelidir:

 

Mor ötesi görülebilir (UV-VIS) spektrumu

• Madde kimliği;

• Solvent ve konsantrasyon;

• Aralık;

• Temel pik pozisyonları (ve epsilon değerleri);

• Asit etkisi;

• Alkali etkisi.

• Kızıl ötesi spektroskopi (IR) tayfı

• Madde kimliği;

• Araç;

• Aralık;

• Sonuçlar (örneğin parmak izi alanı gibi, tanmlamada önemli olan temel pikleri belirtiniz).

Nükleer Manyetik Rezonans Spektroskopi (NMR) spektrumu

• Madde kimliği;

• Çekirdek ve frekans;

• Çözücü;

• Uygun görülüyorsa, iç ve dış referans;

• Sonuçlar (madde tanımlaması için uygun işaretleri ve çözücü ile safsızlıklara karşılık gelen işaretleri belirtiniz);

• 1H NMR spektrası için, entegrasyon eğrisi sağlanmalıdır;

• Zayıf NMR piklerinin yoğunluğu dikey olarak arttırılmalı ve karmaşık örüntüler genişletilmelidir.

Kütle Spektroskopi (MS) Tayfı

• Madde kimliği;

Hızlandırma voltajı;

Yükleme yöntemi (doğrudan yerleştirme, GC aracılığıyla vb);

• İyonlaşma biçimi (Elektron darbesi, kimyasal iyonlaşma, alan geri bırakma vb);

• Moleküler iyon (M);

• Maddenin tanımlanması için önemli parçalar;

• M/z değerleri ya da yapının tanımlanması için önemli piklerin belirlenmesi;

• Karmaşık örüntüler genişletilmelidir.

 

Spektral veri maddenin tanımlamasını doğruluyorsa, uluslararası kabul görmüş diğer yöntemler de kullanlabilir, örneğin iç yapı. Karmaşık mineral oksitlerinin tanımlanmasında kullanılan XRD ve kimyasal yapıların analiz edilmesinde kullanılan XRF örnekler arasındadır.

 

Spektranın açık bir şekilde anlaşılması ve/veya yorumlanması için aşağıdaki genel gereksinimler yerine getirilmelidir:

• Önemli dalga boylarını ya da diğer bilgileri uygun bir şekilde not ediniz;

• Başlangıç materyallerinin spektrası gibi ekstra bilgiler belirtiniz;

• Yukarıda bazı yöntemler için açıklandığı şekilde kullanılan çözücü ve/veya diğer gerekli detayları veriniz;

• Orijinaller yerine ölçeklerin doğru bir şekilde işaretlendiği açık kopyalar temin ediniz;

• Kullanılan madde konsantrasyonları konusunda bilgi veriniz;

• Tam ölçeğin işaretlenmesi için, maddeyle ilgili en yoğun piklerin alınmasını sağlayınız.

 

11 Yüksek performanslı sıvı kromatografisi, gaz kromatografisi

 

Madde türü için uygun görüldüğünde, yapının doğrulanması için bir kromatograma ihtiyaç duyulmaktadır. Örneğin, uygun kromatogram bir tepkime karışımının safsızlıklarını, katkı maddelerinin ve bileşenlerinin varlığını doğrular nitelikte olacaktır. Karışımların tanımlanması ve ayrılması için en iyi bilinen iki yöntem gaz kromatografisi (GC) ve yüksek performanslı sıvı kromatografisidir (HPLC). Bu iki yöntem, bir karışımın bileşenlerinin ayrılmasına yol açan mobil faz ve durağan fazın etkileşimini esas almaktadır.

 

GC/HPLC kromatogramları için aşağıdaki bilgiler kromatogramın kendisinde ya da eklerinde belirtilmelidir (ECB, 2004; ECB, 2005):

• HPLC

• Madde kimliği;

• Kolon özellikleri; yarçap, dolgu ve uzunluk gibi;

• Isı ve eğer kullanılıyorsa, ısı aralığı;

• Mobil fazın yapısı ve eğer kullanılıyorsa aralık;

• Maddenin konsantrasyon aralığı;

• Örneğin UV-VIS gibi, görüntüleme yöntemi;

• Sonuçlar (madde tanımlaması için önemli temel pikleri belirtiniz);

• GLC

• Madde kimliği;

• Kolon özellikleri; yarıçap, dolgu ve uzunluk gibi;

• Isı ve eğer kullanılıyorsa, ısı aralığı;

• Enjeksiyon ısısı;

• Taşıyıcı gaz ve taşıyıcı gaz basıncı;

• Maddenin konsantrasyon aralığı;

• MS gibi, görüntüleme yöntemi;

• Pik tanımlaması;

• Sonuçlar (madde tanımlaması için önemli temel pikleri belirtiniz).

 

12 Analitik yöntemlerin açıklanması

 

KKDİK Ek-6, kayıt ettirenin madde tanımlamada ve uygun durumlarda safsızlık ve katkı maddelerinin tanımlanmasında kullandığı analitik yöntemleri açıklamasını ve/veya bibliyografik referansları belirtmesini gerektirmektedir. Bu bilgiler yöntemlerin çoğaltılması için yeterli olmalıdır.